Bayram’da Kapadokya’ya yaptığımız günübirlik ama dolu dolu gezinin bir bölümünü içerikte bulacaksınız.

Gümüşler Manastırı’ndan bir fotoğraf.

Daha önce de dediğimiz gibi Kapadokya Niğde’den başlar. Bu yüzden Kapadokya turuna başlamak üzere ilk durağımız Niğde’de bulunan Gümüşler Manastırı! 

Gümüşler Manastırı, 1920’li yıllara kadar hizmet veren bir yapı ancak Lozan Antlaşması’ndan sonra Yunanistan’daki Türkler ve Türkiye’deki Rumlar zorunlu göçe tabi tutulunca unutuluyor. 

1962 yılında yeniden keşfediliyor. 1963 yılında restorasyon çalışmaları yapılıyor. 1973 yılında ise sit alanı ilan edilerek ziyarete açılıyor. 

Üç kilise ressamından birinin çizimi.

Gümüşler Manastırı’nda üç kilise ressamı çalışıyor. Bunu İsa figürlerinin ellerinden çıkarmak olanaklı. 

Tebessüm eden bir çizim

Hristiyanlık dinine baktığımızda Hz. İsa’nın ve Meryem’in genelde üzgün ya da mücadeleci bir tavırla sembolize edildiğini, çizildiğini görürüz. Fakat burada ilk defa Gümüşler Manastırı’nda çizilen tasvirin güldüğünü görüyoruz. Gümüşler Manastırı bu açıdan benzersiz. 

Gümüşler Manastırı’nın tepeden görünüşü

Kapadokya manastırlarını karakterize eden özellikler burada da var. Havalandırma delikleri, erzak saklama alanları, yeraltına inilen dar koridorlar, mutfaklar, davetsiz misafirlerden korunmak için üretilmiş teker biçimindeki taşlar.

Yola devam ediyoruz. Bir sonraki durak Derinkuyu. 

Derinkuyu

Derinkuyu Yeraltı şehrinin içinden bir fotoğraf.

Bu yeraltı şehrine binlerce yıllık bir yapı demek yanlış olmaz. Tarihinin nereye kadar gittiği bilinmiyor. Hititler döneminde kullanımda, Roma döneminde kullanımda, Selçuklular döneminde kullanımda. Her gelen uygarlık burayı biraz daha genişletmiş.

Kolay kazılabilen taş yapısı sayesinde inşa edilen bu yeraltı tünelinde mutfak, kilise, ahır ve bunun gibi alanlar bile var. Bütün özelliklerinden hareketle uzun süreli barında için kurulduğu anlaşılan bu yeraltı şehrinde halkın güvenliğini sağlamak için dar koridorlar ve bu koridorların kapanmasını sağlayacak silindir biçiminde özel kapılar kullanılmış.

Burada yaşamın nasıl bir şey olduğunu insan hayal etmekte zorlanıyor. Video oyunu meraklıları Assassin’s Creed’in Türkiye’de geçen oyunu Revelations’ı oynayarak tarihsel yanlışlarına rağmen Kapadokya’da bir yeraltı şehrinde yaşamanın nasıl bir şey olduğunu deneyimleyebilirler. 

Bunun yanında bu ilginç yapılar Gürsel Korat gibi önemli bir yazara Kapadokya dörtlemesi için de ilham kaynağı olmuştur. 

Uçhisar

Uçhisar Kalesi’nin girişi

Kapadokya bölgesinde üç önemli kale var. Bunlar Ortahisar, Uçhisar ve yönetim işlerinin idare edildiği Başhisar olarak biliniyor. Biz bu gezimizde yalnızca Uçhisar kalesini görüyoruz. Hem gözetleme hem de saklanma amaçlı kullanılan bu kaleye etraftaki mağaralardan ve evlerden gizli tüneller kazıldığı da ilginç bilgiler arasında.

Uçhisar Kalesi’nden çekilmiş bir manzara fotoğrafı.

Manzara gerçekten muhteşem. 

Kapadokya, Erciyes ve Hasandağı gibi dağların 60 milyon yıl önce püskürttüğü lav ve küllerin oluşturduğu yumuşak tabakaların milyonlarca yıl boyunca yağmur ve rüzgâr tarafından aşındırılmasıyla ortaya çıkmıştır. 

Yeryüzünde çok ender görülen benzersiz bir yapıya ve iklime sahiptir. 

Kapadokya’nın benzersiz yapısını geniş bir biçimde görebileceğiniz bir yol.

Güzel Atlar Diyarı olarak bilinen bu bölgenin benzersiz yapısını görmek için bu yol harika fırsatlar sunuyor.

Göreme Milli Parkı’ndan hemen önce gezip alışveriş yapabileceğiniz ve doğal bir biçimde peribacalarıyla buluşabileceğiniz bir alan.

Avanos

Çömlek yapımından bir kare

Burası çanak ve çömlek işiyle meşhur. Kızılırmak’ta biriken özel bir çamura biçim vererek ustaların elleriyle yaptıkları çanak ve çömlekler bugün hala değerini koruyor. Her ne kadar artık fabrikasyon üretime geçilse de binlerce yıldır süren el yapımı çanak ve çömlek geleneğini hala eskiden olduğu gibi deneyimlemeniz olanaklı.

Sallanan köprüden bir fotoğraf

Burada bir de sallanan köprü var. Ben hayatımda ilk defa bu köprüyü bu kadar kalabalık görüyorum. Etraf bayram dolayısıyla o kadar kalabalık ki geçişler polis kontrolünde gerçekleştiriliyor.

Kızılırmak ve etrafındaki park alanı

Çok pahalı olduğu için kimi kaynaklara göre senede 1 milyar dolar ciro bırakan balon turizmine dahil olamıyoruz. Hem çok pahalı hem de ben o saatte kalkamam. Bunun dışında Kapadokya asla bir güne sığdırılabilecek bir yer değil. Testi kebabı sunulan özel restoranları, benzersiz otelleri, milli parkları ve gece yaşamıyla bir haftada ancak tamamlanabilecek bir yer ama bu içerik de yarı gezi yazısı yarı günlük olarak bir fikir verir diye düşünüyorum. 

Bayram’da Niğde’ye gidiyorum. Aslında “Herkes gezerken sen çalış, herkes çalışırken sen gez.” düşüncesine inanırım ama aileler de bayramda çocuklarını görmek istediklerinden bu sefer herkes gezerken, küçük kentlerin dolup taştığı bayram zamanında Niğde’ye gidiyorum.

Bu sırt çantasını Feyime aldı. Thule’ün Exeo modeli. 28 Litre hacmi var. Koca bir valiz alıyor. Pahalı mahalı ama alınınca bir ömür gidiyor böyle ürünler. Dolayısıyla birkaç senede bir yenisini almak yerine bir kere böylesini almak karlı da bir yatırım.

Özenle çantamı hazırlıyorum.

Otuzlu yaşların başında insan çok şey istiyor, kendisinden de çok şey bekleniyor. İçine doğduğunuz aile dünyadaki zamanının azaldığını düşünerek sizi daha çok özlüyor ve daha çok görüşmek istiyor. İş yeriniz başarılarınızı artırmanızı bekliyor. Siz eşinizle daha fazla zaman geçirmek istiyorsunuz. Bir taraftan gerçekleştirmek istediğiniz düşleriniz sizden daha fazla uzaklaşmasın diye düşleriniz için de zaman yaratmaya çalışıyorsunuz. Kurması zorlu bir denge. Bu nedenle Bayram’da evde yuvarlanmak, gezmek, hobilerinizle ilgilenmek ya da ziyaretler gerçekleştirmek arasındaki seçim de her zaman zorlu.

Dinlenme tesisinden bir fotoğraf.

Otobüs yolculukları insanın düşünme eylemini gerçekleştirmesi için harika olanaklar sunuyor. Düşler ve düşüncelerle dolu asfaltların üzerinden on iki saatin ardından Niğde’ye geliyoruz.

Niğde Terminali’ne giriş.

Niğde Merkez’in içinden arabayla şöyle bir geçiyoruz. Niğde hayli hızlı değişiyor. Büyük kentlerde zaten zor ama Niğde’de de kent hafızası çok çabuk yok oluyor. Yani kader ve deneyim ortaklığını sağlayan benim gittiğim dükkâna eşimin ve çocuğumun da gitmesi böylece aynı ülkede aynı şeyleri yaşamaktan kaynaklanan ortaklık kayboluyor. Bu ortaklık artık yalnızca tarihi eserler ya da kamu binaları üzerinden kurulabilmeye başlandı.

Burası devasa kapısıyla Niğde Üniversitesi.

Dokuz Eylül Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi’nde de okumuş biri olarak özellikle eğitim fakültesi anlamında burada aldığım eğitimin niteliğinin gerçekten yüksek olduğunu söyleyebilirim.

TOKİ ikinci yol ayrımı… Yıllarca evim olarak döndüğüm yer…

Uzun bir yoldan sonra yarım saat kırk dakika uzanabiliyorum. Akrabalarım beni de görmeye bayram ziyaretine geliyorlar. 

Cengiz Abi’min yeni saç stili bence on numara olmuş.

İlk günü daha çok Selçuklu eserleriyle dolu Niğde’yi gezmeye, Kapadokya’nın girişi sayılan bu kentin etrafındaki inanılmaz zengin tarihi ve kültürel yapıyı anlamaya ayırıyoruz. 

Benim yeni haberdar olduğum Niğde Sanat Galerisi… Ama Kapalı.

Gençken etrafında takıldığımız Niğde Kalesi, 1223 yılında yapılmış Alaeddin Cami…

Alaedin Keykubad adına sancak beyi tarafından Üstad Sıddık ve Kardeşi Gazi tarafından yapılmış. Bu Cami’nin özelliği şu: Güneş ışığı günün belirli zamanlarında kapıda bir kız silüetinin belirmesini sağlıyor. Anlatılana göre Cami’nin mimarı sevdiği ve kavuşamadığı sevgilisini bu taşa işliyor. Kimi kaynaklara göre bu kız Aleadin Keykubad’ın kızı kimi kaynaklara göre ise sancak beyinin. İlk defa bu görüntünün çıktığı saatleri yakaladık.

Bu da gene kalenin yakınında yer alan Rahmaniye Cami.

Niğde’deki Saat Kulesi

Bor

Tarihi bu kadar eskiye dayanan bu çevrenin aslında en son kurulan yerleşim yeri Niğde ve Bor. Yazının ilerleyen bölümlerinde söz edeceğimiz Kemerhisar gibi yerlerin tarihi çok öncelere uzanırken Bor, Oğuz boylarının Anadolu’ya gelişiyle kuruluyor. Niğde’nin popülerleşmesi ise ancak Osmanlı’nın son dönemlerine doğru. 

Bor’dan bir görüntü.

Bor’da ilginç bir durum var. 15. yüzyılın başında Osmanlı yönetiminde etkin rol üstlenmiş Sokullu Mehmed Paşa’nın Bor’a yaptırdığı birden fazla eser var. Söz gelimi burada bir Cami ve Bedesten var ki dükkanlarından alınan kiraların hâlâ Sokullu Mehmed Paşa’nın torunlarına gittiği biliniyor. Ancak son yıllarda bu durum değişmiş. Gelirler önce bir derneğe ardından Sokullu Mehmed Paşa’nın varislerinin anlaşamaması nedeniyle devlete geçmiş. 

Esnafın ve babamın fotoğrafı.

Esnaftan öğrendiğimize ve babamın anlattığına göre durum bu.

Kemerhisar

Roma döneminde inşa edilen su taşıma projesiyle eski adıyla Tyana olarak bilinen Kemerhisar… 

Kemerhisar’da bulunan su kemerleri.

Buradaki yerleşim tunç devrine kadar gidiyor. İnsanlar yüzyıllarca Kemerhisar’da yaşıyor ve yaz geldiğinde de Bahçeli’deki evlerine ya da yazlıklarına gidiyorlar. Ancak Roma döneminin getirdiği zenginlikle beraber Kemerhisar ve Bahçeli arasında su aktarılmasını sağlamak amacıyla projeler geliştirince her iki yerde de ikamet edenler artıyor.

Kemerhisar aynı zamanda kişisel olarak şarap üretimiyle de bilinen ve Cumhuriyet döneminde ilk nüfus kağıdı uygulamasına geçilen ilçesi

Altunhisar

Yeşilyurt adındaki köyümüz buraya bağlı. Altınhisar-Altunhisar… Adı dolayısıyla definecisi çok. 13. Yüzyıldan kalma bazı yapılarının yanında tarihi çok daha eskilere giden köylerindeki yapılar keşfedilmeyi bekleyen madenler… 

Altunhisar’ın girişi.

Taş yapılar, restore edilmemiş kiliseler, kimsenin haberinin olmadığı Kapadokya’ya özgü mağaralar…

Babaannemin evinin fotoğrafı.

İlk durağımız babaannemgilin evi. Burada da sıradışı bir taş ustalığı ve kemer yapısı var.

Kilise’nin dışarıdan bir fotoğrafı.

Anneannemgilin evinin üstündeki kilise. Yıllardır böyle duruyor. Buranın etrafında çokça define arandığını duyardım. Çocukluğumdan beri restore edileceği söylentileri dolaşır durur ama hiçbir şey yapılmadı ben artık bu ihtimalin olmadığını düşünüyorum. 

Çorak Anadolu’nun çorak olmayan bir bölümünün Suna Teyze’nin evinden görünüşü.

 ve Kapadokya’ya giriş: Tığrazlar.

Tığrazlar’dan bir fotoğraf.

Kapadokya aslında Niğde’den başlıyor. Yeşilyurt köyündeki bu mağaralar yalnızca yöre insanı tarafından biliniyor. Eskiden ev ya da hamam olarak kullanıldığı dönemler olmuş. Bazı koridorlarının kilometrelerce ötede başka mağaralardan çıktığı söyleniyor. 

Buradan dönüp anneannemgilin evine gidebiliyoruz. 

Yolda yıllardır bize çocuk mezarı olduğunu söyledikleri bir taş var.

Anneannemin, bahçesinde kocaman bir ceviz ağacı olan bahçesi… Ceviz ağacının altında oturmanın insanı neden sakinleştirdiğini düşündünüz mü? Hafif miktarda sülfür yayılıyor. Bu nedenle ben burada geçen zamanlarımı hep huzur ve sakinlikle anımsıyorum.

Anneannemgilin bahçesi.

Köyden dönerken bahçeye uğruyoruz.

Ceviz ağaçları olan bahçemiz.

İçerik Özeti

Doktora tezimi vermeye Ankara’ya gittiğim bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Gezi yazısıyla anının karışımı bir içerik oldu.

Ankara Yolculuğu – Doktora Tezimi Teslim Etmeye Gidiyorum

Yolculuk Ankara’ya… Yirmi beş gün önce savunduğum doktora tezimi teslim etmeye gidiyorum. 6 yıllık sürecin sonu. Taşındım, üç kent değiştirdim, iş değiştirdim, evlendim… Doktora hala bitmedi derken sonunda bitti. Özellikle son altı ayı inanılmaz zorlayıcıydı ama insanların anlattıklarını duydukça hocalarım konusunda hep şanslıydım.

Otobüse Giresun’dan bindim. Karadeniz’den çıkarken bilirsiniz otobüs her yere girer. İlçelerden, terminallerden insanlar gelir. Akademik kariyerin çoğu bu otobüsler beklenerek, dar koltuklarda çalışılarak, dinlenme tesisleri adımlanarak, sabaha karşı köpeklerle birlikte HAVAŞ beklenerek geçer. Paralar hep yollara gider.

Dinlenme tesislerinin de ayrı bir ruhu vardır ama her biri birbirinden farklıdır. Kimi izbe, kimi canlı, kimi işlek kimi de belki gidilen saatle ilgili çok durgun. Ne bileyim kimi dinlenme tesisi çok dindardır mesela. Satılan ürünlerden yapısına anlarsın onu. Kiminde de hiç yoktur böyle bir durum.

Her birinde garip bir içerikle karşılaşırsın. Bu son yolculukta da böyle oldu. Dinlenme tesisinde gördüğüm garip oyuncağa bakın mesela.

Dinlenme tesisinde satılan garip oyuncak bebeklerden biri.

Bu da bir kedi. Sordum mola veren bir arabadan bırakıp gitmişler. Burada bakılmış. Sonra yakındaki karakola vermişler ama karakoldan kaçıp gene buraya gelmiş. Bir dinlenme tesisi bağımlısı sanırım. Sevimli bir şey.

Ankara’ya Merhaba

Ankara’ya girdik. Griliğine doyamadığım bu güzel kent alaca bir sabahla karşılıyor beni. AŞTİ’de inip Ankaray’ a geçiyorum. Ancak arıza var. Yarım saat kırk dakika bekledim. Şanssızlıklarla başlamak üzücü. Üstelik ortalık baya kalabalıklaşıp hararetlendi.

Sorun giderildi. Ankaray’a bindim ve Kurtuluş durağında indim.

Ankara Üniversitesi’nin altı yıl boyunca yürümekten inanılmaz keyif aldığım yokuşu.

Üniversitemin girişi. Yaşamım böyle yokuş çıkmakla geçti. Yüksek Lisans’ta da Dokuz Eylül’e tırmanıyordum. Yalnız Dokuz Eylül’ün yokuşu daha uzun ve acımasızdı. Burada yürümesi biraz daha keyifli.

Tezin ciltlemesini ve baskısını fakültenin içindeki kırtasiye yapacak. Tez ciltleme işlerinde üniversite fark etmeksizin herkese eğer fakülte içinde bir kırtasiye varsa o kırtasiyeleri öneririm. Bu işi çok sık yaptıkları için hata yapmıyorlar ve gördükleri yanlışlarda da sizi uyarıyorlar. Ben tezimi elektronik iletiyle yollamıştım. Basılıp ciltlendi. Doğrudan alıp teslim edeceğim ama kırtasiye henüz açılmadı. Açılana kadar fakültenin koridorlarında biraz dolaşıyorum.

Burası ÇOGEM (Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Uygulama ve Araştırma Merkezi) Türkiye’nin ilk Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Araştırma ve Geliştirme Merkezi. Prof. Dr. Sedat SEVER tarafından kuruldu. Web sitesini kontrol edebilirisiniz çocuklar için yaşlara göre kitap önerileri var. Bunun dışında yürüttükleri yararlı çalışmaları ve her sene verdikleri ve artık çocuk yazının saygın bir yer edinen ödülleri var.

Kütüphaneye gidip son kontrolleri yapıyorum. Kırtasiye hala açılmadığı için Tombiş’de bir yemek…

Fakültenin yakınındaki Tombiş’in muhteşem kumrularından biri.

Tezi aldım. Enstitü’ye teslim ettim ve işlem tamam!

Doktorayı bitirmiş bir öznenin ruh hali.

Bir süre durdum. Bundan sonra ister sola yürürüm ister sağa. İster kahve içerim ister yerdeki karıncaları seyrederim. Biraz nefes aldım.

Bundan sonrası yürümeyi en sevdiğim yol. Kızılay Cebeci arası. Üşenmedim yolun tamamını videoya aldım ve Youtube videosuna ekledim. Dinlenmek için bu yolu benimle birlikte yürüyebilirsiniz. Bir yorum ya da konuşma yok. Sıkılırsanız bir sonraki bölüme atlayın.

VIDEO GELECEK

Bunların dışında. AŞTİ baya gelişmiş yalnız. Üst katta kent kartla girilen Avrupa standartlarında çalışma alanları var. Popeyes, Burger King bile açılmış.

Ben hisli dönerim bugüne kadar yaşadıklarım gözlerimin önünden geçer falan sanıyordum ama öyle olmadı. Hayli de olaylı bir yolculuk oldu. Samsun’da otobüsümüz değiştirildi. Uzun süre bir belirsizlik içinde bekledik falan… Kaptanla muavinin muhabbetini dinleye dinleye geldim ama.

Bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Hocam önemli olanın doktor unvanını almak değil taşımak olduğunu söylemişti. Şimdi geriye daha çok çalışmak kaldı. İlk konferans 13 Ocak’taydı!

Yalnız o da bitince şimdi 6 ay bilgisayar oyunu oynayıp, Youtube’a içerik üretip, yarım kalan romanımı tamamlayacağım. Bir de koltuğa uzanıp bol bol Feyime’yle sohbet edeceğim.

Görüşmek üzere, esen kalın.

Kaynaklar

https://www.ankara.bel.tr/

https://cogem.ankara.edu.tr/

İzmir’de geçirdiğimiz Mordoğan, Kemeraltı ve Alsancak’a gittiğimiz bir yazın fotoğraflara ve videolara dayanan öyküsünü anlatmaya çalıştık.

Mordoğan

Mordoğan, İzmir’in en azından hafta içlerinde görece sakin kalabilen ender yerlerinden biri. Adı bile olmayan onlarca farklı koyun saklandığı bir cennet.

Birçok yerde olduğu gibi burayla da ilk tanışmam Feyime’yle oldu. O zamanlar otoyol henüz Karaburun’a kadar gitmiyordu. Mordoğan’a kadar geliyordu. Orta gelirli aileler buralardan yazlık alabiliyordu. Boş arsaların fiyatları milyonlarca liraya çıkmamış, anahtar teslim yazlıklar türememiş, evini yavaş yavaş yapan, bu nedenle her metre karesinde anısı olan, eviyle ruhu bir biçimlenmiş insanlar çoğunluktaydı.

Hiçbir yer eskisi gibi değil romantizmine girmek istemiyorum. Her yer her zaman güzel. Bu biraz insanın kendisiyle de ilgili ama özellikle İstanbul-İzmir otoyolunun yapılmasıyla buralar da değişmeye, kalabalıklaşmaya başladı.

Haris bir hırsla “Kimse gelmesin! Güzellikler hep ilk bulanlara özgü olsun.” demiyorum ama süreç belki biraz daha planlı ve ağır ilerleyebilirdi. Şebeke suyunun bazı yerlere halen tuzlu verilmesinin önüne geçilebilirdi.

Olsun. Tüm bunlara rağmen Mordoğan hala Türkiye’nin en güzel yerlerinden biri ve gerçekten de güneş mor doğduğu için adı Mordoğan.

En sevdiğimiz yeri de bizim yazlığın alt tarafındaki bu koy.

Bizim yazlığın altındaki koy (Mordoğan)

Aileyle bir arada olmanın en güzel yanlarından biri uzun yemek hazırlıkları, akşam yanan mangal ve saatlerce kalkmadığımız kalabalık, gürültülü sofralar. Bir boy yürümeye çıktığımız Mordoğan ve o her haliyle yazı çağrıştıran, tezgahlarda el yapımı takıların, askılarda efil efil ketenlerin uçuştuğu pazar yeri… Yazlık migrosu…

Mordoğan’daki yazlık pazar yeri

Ertesi gün Göçmez’le Ayşenur geleceği için mezata gittik. Ben mezatları yalnızca İngiltere’de falan ikinci el araba satılırken ya da müzayede düzenlenirken olur sanırdım. Bunu da babamla keşfettim. Burada taptaze balıklar açık artırmayla sahibini buluyor. Bu açık artırmalar canlı yayınla bile paylaşılıyor. Takipçisi bol.

Her gün 11.30’da düzenlenen Mordoğan balık mezatından bir görüntü.

Balıklarımızı aldık. Feyime her zamanki yerinde havuç rendeliyor ve Göçmez’le Ayşenur geliyor.

Akşam Manal’a gitmek de Manal’da denize girmek de muhteşem.

Manal’dan ay böyle görünüyor.

Ertesi gün Ayşenur’la Göçmez’e etrafı gezdiriyoruz. Göçmez her zamanki gibi inanılmaz neşeli. Karaburun’da da mezata bakıyoruz. Balık türü çok ama fiyatlar sanki Mordoğan’dakinden biraz daha pahalı.

Bilmeyenler için yalnızca yaz sezonunda İzmir’le Mordoğan arasında feribot seferleri var. Anında doluyor önceden gelmek gerekiyor ama bu sayede özellikle hafta sonları trafik çekmeden İzmir’e varabilmeniz bir mucize.

İzmir’de tekrar görüşmek üzere Mordoğan İskele’den Ecem’i feribota bindiriyoruz. Her zamanki tur gruplarıyla karşılaşıyoruz. Bazı anlar her haliyle yazı çağrıştırıyor ve bu benim hoşuma gidiyor.

İzmir

Bir yere yabancı biri olarak kısa süreliğine gittiğiniz zaman oranın halkının gündelik yaşamını keşfetme, arka sokaklarını görme, onların yemek yediği yerleri bulma olanağı bulamazsınız. Bir turist olarak internette görülmesi gereken yerler listesini takip etmek ya da amaçsızca dolaşmak zorundasınızdır. Şehrin yalnızca yerlilerine gösterdiği yüzüyle karşılaşamazsınız. Bu durum İzmir için pek de böyle değildir ama. İzmir’in yerlileri de turistleri de iyi yemek yemek, güzel kahveler içmek için aynı yere giderler. Kemeraltı’na… İzmir güzel yönlerini diğer turistik kentler gibi saklamaz kimseden.

Esin de bizi adlı götürdü Kemeraltı’na Söğüşçü Cimbom’da güzel bir söğüş yedik. Ömrümde yediğim en güzel söğüş burada. Söğüşçüler bilirsiniz Niğdeli olur. Buranın sahibi de Niğdeli. Hemşehri olduğumuzu öğrenince tanıştık fotoğraf çekildik.

Niğdeli Söğüşçü Cimbom’la İzmir’de bir fotoğraf.

Üzerine Süt Çiçeği’nde güzel de bir kazandibi yedik.

Akşama doğru sıra Alsancak’a geldi. Her zamanki gibi Alavara’da makarnamızı yedik. Feyime Alavara’nın öyküsünü tekrar anlattı. Yağmur ve Mustafa da geldi.

Alavara’da makarna yerken

Büyüdükçe ve makarnadan başka şeyler de sunmaya başladıkça eski lezzetini kaybettiği doğru ama Alavara gene de Alavara. Oradan çıkıp Kordon’a geçtik. Bir süre oturduk. Feyime’nin gençliğinin tamamının, benim gençliğiminse ben olmamı sağlayan yıllarının buralarda geçtiği doğru. Ben hiçbir kentte kordondaki gibi bir şeyle karşılaşmadım. Kordon’dan hep şunu anlıyorum. İzmir’in öyle bir kent kültürü var ki normalde göç almak bir kentin kültürünü bozarken İzmir değişik bir biçimde göç edenleri de kenti kültürüyle yoğuruyor ve bu kültüre ayak uyduramayanları dışarı tükürüyor. Bu nedenle ne olursa olsun Kordon’da yıllardır aynı biçimde dilediğimiz gibi özgürce oturabiliyoruz.

Ardından Kaos’a gittik. Kaos’un adı bile belleğimdeki büyük anı havuzunu kıpırdatıp köpürtmeye yetiyor. Saatlerce sohbet edip gece sonunda burada dart oynadığımız zamanları anımsıyorum. Bu sefer gecenin sonunda dart oynamadık. 3. kattaki karaoke bölümünde çılgınlar gibi eğlendik. Ben ilk defa karaoke yaptım.

Ondan sonrası ise 80’ler 90’lar…

Bilemiyorum bu kente ne desek ne söylesek eksik kalıyor. Ondan uzakta geçirdiğimiz her an ona olan özlemimiz de artıyor. Şimdilik bir sonraki yaz, bir günse ömür boyu kavuşmak üzere İzmir’e veda ediyoruz.

Bir sonraki içerikte görüşmek üzere sevgilerimizi gönderiyoruz.

Gelebilmek için tüm işlerini sıkıştırıp zaman yaratan Yağmur ve Mustafa’ya, İki gün uykusuz kalan Göçmez ve Ayşenur’a, her seferinde bizi kolumuzdan tutup hareket ettiren canım Esin’e teşekkür ederiz.

Bir de en büyük teşekkür kardeşimiz Ecem’e he. Çekimlerin yarısı ondan!

Kaynaklar

https://onedio.com/

İçerik Özeti

Batum yolculuğunda yaşadığımız sorunları, anılarımızı ve deneyimlerimizi yazı, video ve fotoğraflarla anlatmaya çalıştığımız bir içerik.

Giriş

20’li yaşlarımda 30’uma gelince yaşama bakışımda ciddi farklılıklar olacağını düşünürdüm. Tanıdığım 30 üstü yetişkinler de hep bu yaşlarda yaşama bakışlarında ciddi değişiklikler olduğunu söylerlerdi.

Kendi kendini gerçekleştiren bir kehanet gibi oldu. 30 yaşından sonra insan biraz rahatlıyor. Aptallıklar siz istemeseniz de son buluyor ve bir anda daha önce fark etmediğiniz hobileriniz olduğunu keşfediyorsunuz.

Bu 20’li yaşlarda uğraşamadığımız ne kadar yetenek kırıntsı varsa onların peşine düşmek gibi bir şey değil. Hobilerimiz ilgi alanlarımız zaten var. Ben edebiyatı, video oyunlarını, yazmayı, içerik üretmeyi çok severim mesela. Bunlardan vazgeçmiyoruz bilakis derinleştiriyoruz ama bunların üzerine de yepyeni şeyler ekleniyor.

Ben, 30 yaşından sonra gezmekten keyif almaya başladım. Belki içeriklerini de üretiyor olmanın getirdiği bir motivasyonla, belki dilediğim yerleri gezebilecek ekonomik refahı ucundan yakalamış olmanın getirdiği mutlulukla gezmekten ciddi anlamda keyif almaya başladım.

Youtube’da izlediğim sorunlarla dolu yolculuklarla boğuşan gezginlere bakıp deli herhalde bunlar derken. Benzerlerini yaşamak beni her ne kadar gerse de yaşandıktan sonraki mutluluğuyla büyülemeye başladı.

Gürcistan gezisi de bu zorlu yolculuklardan biri olarak belleğimdeki yerini aldı.

Bu da gittiğimiz otobüs

Bilmeyenler için Lüks Karadeniz’in Isparta’dan Tiflis’e kadar uzanan uzun bir otobüs hattı var. Biz bu otobüse Batum’a gitmek üzere sabaha karşı 4’te Giresun’un Espiye ilçesinden katıldık. Her geçen otobüse acaba bu mu diye heyecanlanarak sonunda bineceğimiz otobüse binebildik.

Saat 09.00 gibi Sarp Sınır kapısındaydık.

Sarp Sınır Kapısı

Bir tünelden çıkıyorsunuz ve bir anda karşınıza sınır kapısı geliyor. Sarp Sınır Kapısı gördüğüm en ilginç sınır kapılarından biri. Otobüs terminali gibi, kapalı bir koridor gibi tuhaf bir yapısı var. Sanırım coğrafi koşullardan kaynaklanıyor. Yurtdışı çıkış pulunuzu alıyorsunuz ve çıkışa geliyorsunuz. Burada görevliler söz gelimi Kapıkule’deki gibi sırayı düzene koymakla uğraşmıyorlar. İnsanların birbirleriyle tartışarak, iterek birinin yerini almaya çalıştığını üzülerek belirtmek gerek.

Bu arada biz arabayla geleceğiz bize sıra olmaz, olsa da klimalı klimalı ağır ağır geçeriz diye düşünmeyin. Arabayla yalnız şoförün geçmesine olanak tanıyorlar. Diğer yolcular da kalkıp bu sıraya girip yaya olarak geçiyor.

Uzunca bir süre bekledikten sonra sınır kapısından geçtik.

Çıkışta otobüsümüz bizi bekliyordu.

O sıradan çıkınca nasıl bir ruh haline kapıldıysak daha önce yapmamamız gerektiğini okumamıza rağmen sınırda liralarımızı bozdurup Lari aldık. Sınırda TL/Lari paritesi 0.080, Batum merkezde ise 0.096’ya kadar çıkıyor. Bu ne acayip fark anlamadık. Bu nedenle bir öğlen yemeği yiyebileceğimiz 30 – 35 Larimiz kayboldu. Sağlık olsun. Bir de Euro ya da dolar bozdurmak da daha avantajlı oluyordu. Batum’da çok ilginç arbitraj olanakları var sanırım.

Paranızı sınırdaki döviz bürolarında bozdurmanızı önermiyoruz.

Aklınızda bulunsun.

Batum sınıra 20 – 30 dakika. Burada aslında Batum’a gidebileceğiniz çokça taksi ve dolmuş var. Biz kendi otobüsümüzle devam ettik.

Batum

Yarı yolda. Whatsapp’tan bir mesaj geldi. Biz Booking üzerinden resepsiyonu olan kredi kartımızla ödememizi yapıp odamıza gireceğimiz bir otel ayarladığımızı düşünürken bildiğin şahıstan daire kiraladığımızı anladık. Orbi adlı şirket oteli yapmış. Bazı odaları satmış. Bu odaların sahipleri de Orbi garantörlüğünde odalarını gelecek insanlara kiralıyorlar. Ancak süreç bir tuhaf işliyor. Ödemeyi Orbi almıyor. Siz adamın hesabına girişteki ATM’den nakit olarak parayı gönderiyorsunuz. Adam da sizin pasaportlarınızın ya da kimliklerinizin fotoğrafını çekerek bunu sisteme giriyor. Gidip bunu resepsiyona söylüyorsunuz ve odaya girişinizi sağlayacak kartı alıyorsunuz. Odamızın olduğu doğru blogu bulmak, uykusuz, huzursuz ve gergin halimizle süreci anlamak hayli zamanımızı ve enerjimizi aldı.

Kaldığımız otel de bu.

Odamız 42. kattaydı. Daha önce hayatımda hiç 42. katta kalmamıştım. Bence manyaklık. İnsanların gökdelenlerde yaşamasının hiçbir anlamı yok. Katastrofik bir bilimkurguya benziyordu. Sürekli çalışan 6 asansör ve orta katlardan binip yukarıda inen yukarıdan binip üç kat sonra inen insanlar vardı. Bunlar bana bir uzay gemisinin farklı mahallelerinde gidip geliyormuşum gibi hissettirdi. Asansör için çok sıra beklemedik ama diğer tek seçeneğin yangın merdiveni olduğunu ve 42 kat inip çıkmak gerektiğini düşününce bunu çok da eleştiremedik. Ama belirtelim odanın manzarası hiç fena değildi.

42. kattaki odamızın manzarası böyleydi.

Batum, inanılmaz gürültülü bir şehir. Özellikle yeni bulvarın olduğu taraflarda neredeyse gök gürültüsü bile duyulmuyor. Daha önce araştırdığımızda bize birçok esnafın Türkçe bildiğini söylemişlerdi ancak biz pek de öyle olmadığını gördük. İngilizce bilen az. Türkçe yok denecek kadar azdı.

Gece böyle bir havai fişek gösterisine denk geldik.

Gerçekten de Batum’da birçok arabanın tamponu yok. Araba ucuz olduğu için bunu önemsemediklerini ve yaptırmadıklarını söylüyorlardı ancak bu gerekçe benim aklıma yatmıyordu. Araştırınca öğrendim ki Batum’da ikinci el arabalar çok uygun fiyatlara satıldığı için insanlar arabaları alıyor ve para eden parçalarını da gelip Trabzon’da, Artvin ’de, Rize’de satıp arabayı daha uyguna getiriyorlarmış. Trafikte çok sayıda tamponsuz araç gördüm. Ayrıca ilginçtir Trafik bizim ülkemizdeki gibi soldan akmasına rağmen Batum’da direksiyonlar hem sağda hem de solda olabiliyor. Bunun için bir düzenleme yapmamışlar. Ayrıca belki de fiyatı uygun diye arabaları çok kötü ve tehlikeli kullandıklarını düşünüyorum ben.

Bir de trafikte şöyle modern ulaşım araçları da var. Elektrikli sanırım.

AB fonlarıyla alınan bir elektrikli otobüs

Bu araçların kenarlarında AB logosu var. Gürcistan biliyorsunuz Gül Devrimi’nin ardından özellikle 2004’den sonra yüzünü tamamen batıya döndü. Hatta bu nedenle 2008’de Rusya’yla bir çatışma yaşadılar. AB’nin en güzel tarafı üye olmasanız bile onun kriterlerini yerine getirmek için harcadığınız çaba refahınızı da yükseliyor. AB’den gelen fonlarla da birçok şeye yatırım yapabiliyorsunuz.

Batum, Gürcistan’ın Acara Özerk Cumhuriyeti’ne bağlı. Gürcistan’ın özellikle son yüzyılı hayli karışık. ı. Dünya Savaşı’nda Türkiye ve Sovyetlerle ilişkiler ülkenin politik durumunu bir hayli değiştirmiş ancak bugün Batum’un Acara Özerk Cumhuriyeti’ne bağlı olmasını sağlayan politik gerekçe 1921’de Türkiye’yle yapılan Kars Antlaşması. Gerçi 2004’ten sonra Acara Özerk Cumhuriyeti’nin bakanlar kurulunun başkanı bile Gürcistan devlet başkanı tarafından belirlenmeye başladı ama Acara’nın konumu resmiyette hala özerk.

Ülke 2022 yılında yayımlanan insani gelişme endeksi raporuna göre 63. sırada yer alıyor. Türkiye’nin aynı raporda 48. sırada yer aldığını belirtelim. Gürcistan’da 2023 yılında asgari ücret 750 Lari. Batum’da yediğimiz bizim peynirli pideye benzeyen Haçapuri’nin bile fiyatının 16 Lari olduğunu düşünürsek insanların refah düzeyinin çok yüksek olduğunu söyleyemeyiz. Marketlerde fiyatlar görece daha uygun ancak 750 Larilik asgari ücret gene de düşük kalıyor. Gerçi halkın ne kadarının asgari ücret kazandığına ilişkin bir bilgi edinemedim. Edinsem de ne kadarı resmi olarak sigortalı ya da değil bilemiyoruz ancak asgari ücret üzerinden düşündüğümüzde refah düzeyi bana pek yüksek gelmedi.

Batum sokaklarından bir görüntü.

Ortalama yaşam süresi, eğitim, okur yazar oranı, güvenlik, ekonomi gibi değişkenleri de işe dahil eden insani gelişme endeksi her ne kadar ülkelere ilişkin önemli veriler sunsa da insan deneyimi ortaya bambaşka bir bakış açısı çıkarıyor. Her ülkeyi masa başından istatistikleriyle anlamak ve açıklamak olanaklı değil. Bir ülkenin yalnızca sayılardan ibaret görülen gelirini, haklıyla ne biçimde ve ne kadar paylaştığı ve bunun dışarıdan bir gözle nasıl göründüğü de çok önemli.

Gürcistan, özelinde Batum çok katlı gökdelenleriyle, saygın mimarlara tasarlatılmış binalarıyla yarı Amerikanvari, yarı Avrupai bir görünüm sergiliyor. Ancak bu yarı Amerikanvari, yarı Avrupai görünüm Sovyet etkisinde yapılmış eski apartmanlarla da birleşince kaotik olmasına rağmen kendi içinde tutarlı bir tarz ortaya çıkarmış.

Her bina ben buradayım diye bağırıyor. Normalde bu olumlu bir şey değil ancak Batum’un kimliği haline gelmiş. Çarpık kentleşmeye rağmen bu ilginç tasarımlar, Avrupa kentlerinden alınarak benzerleri üretilmiş heykeller görülmeye değer.

Biz özellikle Piazza meydanını beğendik. Akşamları konser varken burası süper olur. Bu meydanın yakınında St. Nicholas kilisesi var. Osmanlı döneminde çanları çalınmamak koşuluyla yapılmasına izin verilmiş ancak şu an çalınıyor tabi. Avrupa Meydanı’nda Ukrayna Savaşı’nda yaşamını kaybedenler için de böyle bir etkinlik yapıldığını gördük.

Ukrayna’daki savaşı anımsatmak ve protesto etmek için toplanmış bir grup.

Kentte neredeyse her otel evcil hayvanları kabul ediyor. İnsanlar evcil hayvanlarıyla arkadaşlarıyla dolaşıyormuşçasına rahat ve özgürce dolaşıyorlar. Yeşil alanların korunmasına değer veriyorlar. Her ne kadar her yerde bir inşaat olsa da kentin ortasındaki parkları ve bahçeleri korumaya özen göstermişler.

Bu da meşhur Ali – Nino heykeli

Kentin ikonik yerlerinden biri olan Ali – Nino heykelini de gördük. Bir Müslüman’la bir Hristiyan’ın aşkını konu alan bu heykelin gerçek halk hikayelerinden ve efsanelerden doğduğunu anlatsalar da gerçek pek öyle değil. Tamer Kvesitadze tarafından tasarlanan heykel. Heykeltraşın okuyup çok etkilendiği bir Alman romanından esinlenerek ortaya konmuş. Bir metnin yeni bir metin üretme olanağı yaratması açısından hatta bazen esini veren metnin de ötesine geçebileceğini göstermesi açısından çok önemli bir heykel. Heykeller belirli aralıklarla bir bölümleriyle birbirlerinin içine girebiliyorlar ancak asla tam anlamıyla bir bütün olamıyorlar.

Kentin sembolik heykel ve binaları benzer yerlerde. Dönme dolaba bindik. Dünyadaki sayılı abece sistemlerinden Gürcü abecesini temsil etmek amacıyla yapılmış ABC kulesini de gene buralarda gördük.

Acara Devlet Sanat Galerisi ise 200’ü aşkın tablo ve heykel koleksiyonuyla yeteri kadar büyük ve özellikle galerinin içi gerçekten görülmeye değer. Kimi tablolar ve heykeller gerçekten dikkat çekici. Sanat galerisinin çıkışında bir de Koton’la karşılaşıyorsunuz. Kentte Koton ve Penti gibi Türk markalarının alışveriş alanlarını görmek beni mutlu etti.

Yemek kültürü içinse çok zengin bir yer olmadığını belirteceğim. Dünyanın birçok mutfağından örnekler bulmak, lezzetli biralarla karşılaşmak olanaklı. Hatta sokakta uygun fiyata bira satılan çeşmelerin olduğu büfeler bile var ama Haçapuri dışında bizim damak tadımıza yakın bir yerel ürün yok. Salatamızın üzerinde bile Gürcistan’a özgü olduğunu söyledikleri ağır bir pesto sos vardı. Mantar çorbası istediğimizde önümüze gelen şey bizim cacığın içine haşlanmış mantar atılmış soğuk bir içecekti.

Öğle yemeğini Piazza’da, Fanfan adındaki şöyle bir mekanda da akşam yemeğimizi yedik.

Fan Fan. Çok bira çeşidi yok. Kokteyl barı sanırım.

İlk gün güneşle bizi karşılayan Batum’un ertesi günü yağmurluydu. Karadeniz sahillerinde olduğumuzu anımsadık. Günümüzün geri kalanını Lüks Karadeniz otogara girmediği için onun kent merkezindeki ofisini bulmaya ayırdık. Sonunda otobüsümüzü bulup bindik.

Sınırda ezildik, kalacağımız yere ilişkin ayarlamada birçok sorunla karşılaştık. Gerildik, yorulduk, aç kaldık ama gene de gördüğümüze değecek birçok yerle karşılaştık. Evden çıkmadan, yorulmadan ne anı ne de deneyim elde ediliyor. Bizim gittiğimize memnun olduğumuz ama yakın bir dostumuz ısrar etmedikçe bir daha gitmeyeceğimiz bir yer olarak aklımıza kaldı Batum. Tiflis’i çok iyi anlatıyorlar ama bilemiyoruz bunları hep zaman ve olanaklar gösterecek.

Bir sonraki içerikte görüşene dek, kendinize iyi bakın.

Kaynaklar

https://www.bizevdeyokuz.com/

İçerik Özeti

Bulgaristan Kırcaali’ne yaptığımız yolculuk ve ilk yurtdışı deneyimime ilişkin fotoğraflar ve anılardan oluşan bir içerik.

Eşim Bulgaristan göçmeni. Türkiye’ye 1989’da gelmişler. Ancak eşim o dönem çok küçük olduğu için bu göç öyküsüne ilişkin öğrendiklerimin çoğunu annesinden, babasından ve nenesinden öğrendim. Kimliğini yaşaması engellenmiş bir halkın direnişini, neden göç etmek zorunda kaldıklarını; kardeşlerini, akrabalarını, soydaşlarını, işlerini, evlerini bıraktıkları Kırcaali’den ayrılışın çarpıcılığını ve anavatana dönüp yeniden bir yaşam kurmak için harcanan emeği onların tanıklığında keşfettim.

Kader, öyküsünü dinlediğim bu yerlere öyküyü anlatan kişilerle gitme olanağı sundu. 30 yaşında yurt dışına ilk çıkışım Bulgaristan’a… Türk soydaşlarımızın çoğunlukta olduğu Kırcaali’ye oldu.

Yolculuğun Başlangıcı: Niğde, Eskişehir ve İzmir

Yolculuğumuz Giresun’dan başladı. İki kedimizle önce ailemi ziyaret etmeye Niğde’ye doğru yola çıktık. Kedilerimizin kakalarını temizlemeye durduğumuz ve Kül’ün kutusuna girmekte direndiği iki muhteşem molayla on saatlik yolun ardından Niğde’ye vardık. Burada kuzenimin düğününe katılıp kurtlarımızı döküp, vedalaştık.

Ardından canımızdan çok sevdiğimiz kuzenimiz Emine’yi ve eşini ziyarete Eskişehir’e uğradık. Şaşırtıcıdır kedilerimiz bu yolda hiç işemedi ya da kaka yapmadı. Evlerini bulmakta her seferinde sorun yaşasak da sonunda vardık. Feyime, uzun süredir yapmak için uğraştığı tabloları Emine’ye armağan etti. Bir gece kalıp kardeşimiz Ecem’i de alarak buradan İzmir’e doğru yola çıktık.

Şaşırmaya devam ediyoruz. Kedilerimiz bu beş saatlik yolculukta da hiç işemedi ya da kaka yapmadı. Biz de hazır miyavlamıyorlarken mola bile vermeden İzmir’e geldik. Esin’in özel pastasıyla babamın doğum gününü kutladık birkaç saat uyuduk ve ana hedefimiz Bulgaristan’a doğru yola çıktık.

Bulgaristan

Kapıkule’yi binbir sıkıntı, sıra ve sorunla anlatsalar da bana denk geldi herhalde hiçbir sırayla ya da sorunla karşılaşmadık. Bundan sonrası ise benim için daha önce yaşamadığım yepyeni ve farklı bir deneyimdi. İlk defa yurt dışına çıkarken yaşadığım heyecanla Feyime şöyle dalga geçti.

Feyime’nin gümrük memuruna yaklaşımımla alay ettiği an.

Ülkenin girişinde bizim ülkemizde yasadışı olan bahis ve gazino faaliyetlerine ilişkin gördüğüm tabelalar hayli dikkatimi çekti. Bu işler için Türkiye’den gelen çok sayıda insanın olduğunu öğrendim. Bulgaristan otoyollarındaki sapaklara girebilmek için bir sapağa daha girmeniz gerektiğini de gene ilk fark ettiğim şeyler arasında sayıyorum. Sapakların bu biçimi bizdekinden daha güvenli geldi bana.

Haskova il sınırlarına geldik. Ülke Avrupa Birliğine girse de kentlerde çoğunlukla Rus mimarisinden örnekler görmek ve bu yapıların yıllardır yenilenmemiş olması hem sıradışıydı hem de dünyanın farklı yerlerinde insanların farklı öncelikleri olduğunu düşündürür cinstendi.

Etrafı ormanla kaplı iki şeritli bir asfaltın üzerinde sürerek Kırcaali’ye geçtik. İlk durağımız Feyime’nin çocukken yazlarını geçirdiği Bayse Hala’ydı. Apartmanlarının altındaki otopark gördüğüm en ilginç otoparklardan biri. Yolu gösteren Fikret Enişte’nin desteği olmasa buraya arabayı sığdırabileceğimizi düşünmezdim.

Sevinç Hala’yı da ziyaret ettikten sonra Bulgaristan’da kaldığımız süre boyunca misafir olacağımız Ekser Amca’nın ve Esile Yenge’nin Gledka’daki evine geldik.

1. Gün

Feyime’nin çocukluk ve gençlik anılarını anlata anlata bitiremediği kuzenimiz Hamdi’yle tanıştım. Kuzenimiz diyorum ama aslında Feyime’nin kuzeni. Bulgaristan’da yaşayan Türklerin akrabalık kavramı bizimkine pek benzemiyor. Türkiye’de biriyle evlendiğiniz zaman eşinizin akrabaları da sizin akrabalarınız olur. Yani arada bir kan bağına gereksinim duyulmaz. Ancak burada akraba yalnızca aranızda kan bağı olan kişilere deniyor. Aileye eş olarak gelenler güvey olarak adlandırılıyor. Bunda darılacak bir şey yok. Yüz yıldır yabancı bir memlekette yaşayan Türklerin kimliklerini koruma yollarından biri bu. Hem ömrümde gördüğüm en nitelikli ve candan akraba güvey ilişkileri de burada.

Gledka’daki bu evde ömrümde yediğim en lezzetli domatesleri yedim. Kapama olarak adlandırdıkları pilav ve etten oluşan muhteşem yemeklerin tadına baktım. Sabahlara kadar kalabalık sofralarda sohbet etme olanağı buldum.

Gledka’daki komşumuzun da şöyle bir arabası vardı. Ava giderken kullanıyormuş.

Komşunun ava giderken kullandığı araba buymuş.

2. Gün

Geldiğimiz ikinci gün pasaport ve liçna karta adı verilen Bulgaristan kimlik kartını yenileme gibi işlemler için Kırcaali merkeze gittik. Feyime’nin kuzenlerinin işlettiği Urban kafede durduk. Kafe gerçekten güzel. Yaptıkları kahveyi 3. dalga olarak tanımlıyorlar. Yani üreticiyle tüketici arasındaki aracıları ortadan kaldırarak kahveye, geldiği ülkenin ve tarlanın bile bilindiği özel bir zincir aracılığıyla erişiyorlar. Burada içtiğim espresso da unutulmaz bir lezzete sahipti. Bir de Bulgaristan’da plastik şişelerin kapağını bir kısmıyla şişeye tutunacak biçimde tasarlıyorlar onu da ilk defa burada gördüm.

Urban Cafe’nin İçinden Bir Görüntü

Kırcaali pazarını ve Ekser Amca’nın standını ziyaret ettik. Pazarın ilerisindeki dükkanlardan arkadaşlarımıza armağanlar aldık. Kırcaali küçük bir yer olmasına rağmen gece oturulacak ve eğlenecek mekanlar var.

Kırcaali Pazarından bir görüntü

3. Gün

Üçüncü gün Kırcaali sokaklarındaydık. Gördüklerimizi konuşarak Feyime’nin ilk gençlik yazlarının geçtiği yollarda yürüdük.

Bulgaristan’daki asgari ücret 2023 yılında 400 Euro civarı. Burada da büyük bir çoğunluk asgari ücret bandında bir gelire sahip. Akaryakıt ve market fiyatlarına bakınca ben insanların yaşam standardının aşağı yukarı Türkiye gibi olduğu yorumunu yaptım. Ancak elbette alkollü içecekler ve et ürünleri Türkiye’ye göre biraz daha uygun. Ama Sigara Türkiye’dekinden de pahalı.

Bulgaristan’la kıyaslayınca bizim ülkemizdeki tüketici kanunlarının ve finans sektörünün daha gelişmiş olduğunu belirtmek  de olanaklı. Burada bankalardan çektiğiniz kredilere her sene enflasyon oranında güncelleme geldiğini öğrendim. ATM’den para yatırmanın ve çekmenin de ücretli olduğunu söylediler. Kırcaali’ye bir turist değil bir güvey olarak geldiğim için normalde öğrenemeyeceğim buna benzer birçok bilgi edindim. Söz gelimi ülkede bir apartman yönetmeliği olmadığı için asansörlerin çiple kullanıldığı yalnızca asansörün bakım ücretlerini ödeyenlerin asansörü kullanabiliyorlarmış. Bir de burada asla pazarlık yapılmıyor. Aklınızda bulunsun.

Tüm bunların yanında Bulgaristan  gerçekten çok yavaş ve sakin. Herkes trafik kurallarına uyuyor. Avrupa’ya gidenlerin anlata anlata bitiremediği “yola ayağını atınca araba duruyor” geyiği de gerçekten doğruymuş. Defalarca kahkaha atarak karşıdan karşıya geçtim. Bu bana büyük bir mutluluk verdi.

Bir de poşet burada da marketlerde ücretli ama niteliği daha yüksek. Burada Avrupa Birliği’ne üye olmanın önemi ortaya çıkıyor. İğneden ipliğe kadar tüm ürünlerin belirli nitelikleri oluyor. Kent merkezine uzak bir yerde bile bizde simetrik internet olarak yüksek fiyatlara satılan veri indirme ve yükleme hızlarının aynı olduğu paket vatandaşlara standart olarak sunuluyor. Ancak bunun yanında nedense Türklerin çoğunlukta olduğu Kırcaali’de bile seçimlere katılım oranı %60’lara ancak ulaşıyor. Türkler’in mecliste DPS adında bir partiyle temsil edildiğini de belirtelim.

Bulgaristan’ın çoğunluğu biliyorsunuz Hristiyan ancak Kırcaali özelinde çoğunluk Türk olduğu için Müslümanlar sayıca daha fazla. Burada bir Kiliseyi ziyaret ettik. Her sabah 8’de ve akşam 5’te kilisenin çanları birer kere çalıyor. Bu durumu şaşırtıcı buldum. Kilise çanlarıyla çalışma saatleri arasındaki benzerlik bana Maksim Gorki’nin fabrika düdüğüyle uyanılan devrim öncesi Rusya’yı anlattığı Ana romanını çağrıştırdı. Bir de Hristiyan biri öldüğünde çan uzun ve aralıklı çalınıyorsa ölenin yaşlı olduğunu, kısa ve hızlı çalıyorsa da genç olduğunu anlıyormuşuz. Bunun dışında hafta sonu halkı ayine çağırmak için çan daha uzun süre çalınıyormuş…

Ahmet Hamdi Tanpınar’dı sanırım bir yerde insana verilen değeri görmek istiyorsanız mezarları ziyaret edin diyordu. Akrabalarımızın mezarına gittiğimizde bunu gözlemleme fırsatı buldum. Burada mezar taşlarınının görünümüne daha çok önem veriyorlar. Bunun nedeninin Hristiyanlarla bir arada yaşamak olduğunu düşünüyorum. Müslümanlık ve Hristiyanlığa baktığımızda Hristiyanlığın öykülerini ikonalar, semboller ve görsellerle anlattığını, Müslümanlığın ise yazıyla anlattığını görüyoruz. Yani Hristiyanlığı eğer bir tabloya benzetecek olursak Müslümanlığı da yazılı bir anlatıya benzetebiliriz. Hristiyanlarla bir arada yaşamak mezar taşlarına böyle görsellerin girmesini sağlamış zannediyorum. Ayrıca ölen Bulgarlar, ölen sevdiklerinin anısını yaşatmak için de evlerin önüne altı ay boyunca fotoğraflarını asıyorlar. Kedi köpek gibi hayvanlara insan ismi konulmasını da uygun bulmuyorlarmış. Ölen kuşumun adı Faruk’tu mesela benim ama bunu söylemedim.

4. Gün

Dördüncü gün Kırcaali müzesini ziyaret ettik. Müzede İngilizce bir açıklama olmamasına rağmen girilmeye değer diyorum. Annem bize bir bölümünü Bulgarca’dan çevirdi. Fotoğraf ya da video çekmek yasak değil ama ücrete tabi. Girmeden önce değmeyeceğini düşünerek fotoğraf ve video çekimi için ödeme yapmadık ama özellikle en üst katta Türklerin ve Bulgarların geleneksel kıyafetlerinin yer aldığı, tütünde çalışan insanların fotoğraflarının olduğu bölümler çok iyiydi. Feyime gene de gizli gizli birkaç saniye video almış.

Kırcaali’de birçok baraj var. Bu barajlardan bazılarının üzerinde restoran olarak kullanılan gemiler hizmet veriyor. Biz Emona adındaki bir gemiye gittik. Güzel bir aile toplantısı oldu. Bu yemekte insanların burada bal adını verdikleri kalabalık törenlerle lise mezuniyetlerini kutladıklarını 60 – 65 yaşına doğru da dostlarıyla jübile adını verdikleri bir kapanış töreni gerçekleştirdiklerini öğrendim. Bir de burada çocuklarının Türkçe öğrenmesini isteyen aileler için bir Türkçe öğretim merkezi yokmuş. Çözülmesi gereken bir sorun.

Kırcaali’de geçirdiğim son gün tüm yorgunluğuma rağmen katılmaktan memnuniyet duyduğum bir geziyle geçti. Kırcaali’ye bağlı köylerin her birinin farklı tarihlerde yağmur duaları oluyormuş. Bunları Whatsapp ve Facebook gruplarından duyuruyorlarmış -Bu arada Facebook Bulgaristan’da hala çok popüler- duyan duymayana söylüyormuş ve her sene benzer tarihlerde dua gerçekleşiyormuş.  Ben babam, amcam ve babamın kuzeni Bener Abi’yle Susuz köyünün yağmur duasına katıldım. Beklediğimin üzerinde bir kalabalık vardı. Kazanlarda keşkek kaynatılıyordu. Bir festivale benzediğini söylemek yanlış olmaz. Bu kadar insan Avrupa’nın farklı yerlerinden Bulgaristan’ın farklı kentlerinden bir araya gelerek köylerinin yağmur duasına katılıyorlar. Yağmur duasında yere bir bez serip oturmuş her aileye bir tencere keşkek geliyor. Bir taraftan da köyün ileri gelenlerinden biri tarafından bu etkinliğin düzenlenebilmesi için bağışta bulunanların adları bağışta bulundukları miktarlarla açıklanıyor. Bir halkın kimliğini korumak ve birbiriyle bağını koparmamak için müthiş ısrarcı tavrının bir sonucu bu dualar.

Susuz Köyü’nün Yağmur Duasından bir fotoğraf.

Köy yolunda yemyeşil çam ormanlarının arasında serin piknik alanları da bulunuyor. Bu ormanlık yerlerin aslında çıplak olduğunu komünizm döneminde günlük iki levaya insanlara zorla çam ağaçları diktirildiğini anlattılar. Günlük yiyeceğimiz beş leva tutuyordu ama çalışmak mecburdu dediler. Öyküsü tuhaf olsa da bu sayede inanılmaz ormanlık bir alan miras kalmış geriye. Piknik alanlarında bir işletmeci yok. Buraya çıkıp çardaklara geleceğiniz tarihi yazdığınızda o çardak o gün size ait oluyormuş. Kendi kendine ilerleyen bir sistem.

Piknik alanlarındaki kamelyalar yalnızca adınızı yazmanızla rezerve oluyor.

Ancak bu gezinin en çarpıcı yanı, babamın köyüne uğradığımız; çocukluğunun geçtiği, yetişkinliğinde Türkiye’den çocuklarını getirip annesinin babasının elini öptürdüğü evi görmemizdi. Böyle yerlerin insan için ne anlama geldiğini anlamak zor değil. Ancak içinde insan yaşamayan evin damı bile çöküyor. Zamanın iyileştirici gücünün yanında yıkıcı gücü de büyük bir kuvvetle kendini gösteriyor.

Babamın büyüdüğü ev.

Orfe. Bu fabrika da nenemin zamanında kalite kontrolcüsü olarak çalıştığı bir konfeksiyon fabrikası.

Orfe: Nenemin Bulgaristan yıllarında çalıştığı bir tekstil fabrikası

Bulgaristan benim için her açıdan yeni, öğretici, kişisel ve unutulmaz bir deneyim oldu. İnsanların yaşam hakkındaki görüşlerine bakmaksızın akrabalık ilişkilerine büyük önem verdiğini ve akrabalığın sanırım yalnızca burada olması gerektiği gibi işlediğini gördüm. Ölüm, doğum, düğün gibi anlarda maddi manevi herkes bir anda bir araya gelebiliyor.

Karşılaştığım herkes çok içten ve iyiydi. Bizi bu kadar iyi ağırladıkları için başta Ekser Abi, Esile Yenge, Hamdi, Bayse Hala, Fikret Enişte, Leman Abla, sevgili eşi Yasin Abi, Binnaz Abla ve Sevinç Hala olmak üzere temas ettiğim her insana minnettarım.

Bir sonraki içerikte görüşene dek kendinize iyi bakın.

Kaynaklar

https://www.kardjali.bg/tr/

İnsan deneyimleri.

İçerik Özeti

Reuters’ın haberine göre, Çin iklim hedefleri doğrultusunda 2030 yılına kadar birincil enerji tüketimininin en az %40’ını yenilenebilir enerjiden elde etmeyi planlıyor.

Fosil yakıtlar, karbon salınımının ve çevre kirliliğinin başlıca nedeni. Bu nedenle yenilenebilir enerji şart.

Çin devlet başkanı Şi Cinping, 2060 yılında sıfır karbon salınımına ulaşacağının sözünü vermişti. Bu doğrultuda Ulusal Enerji İdaresi’nin tasarladığı doğrulanan bir plan ortaya çıktı. Plana göre birincil enerji tüketiminde şu an %28’lik bir paya sahip olan yenilenebilir enerjinin 2030 yılına kadar %40’lık bir paya ulaşması amaçlanıyor.

Çin’in özellikle 2015’ten sonra bu alandaki çabaları oldukça olumlu. Biliyorsunuz 2013’te bir kentindeki hava kirliliği ilk defa insan yaşamı için tehlikeli bir boyuta ulaşmış ve kirlilik nedeniyle güneşin görünmediği bir dönem bile yaşanmıştı. Ancak alınan önlemler sonuçlarını vermeye başladı ve söz gelimi Pekin ilk defa 2021 yılında hava kalitesinde dünya standartlarını yakalamayı başardı.

Her ne kadar bu söylemlerin yanında 2020 yılında kömürden elektrik elde eden santrallere dünyanın geri kalanından üç kat daha fazla kaynak ayırmış olsalar da söylem olarak bile yenilenebilir enerji hakkındaki girişimleri önemli. Dünyanın en büyük sanayi devlerinden birinin bu kararı alması, değişimin kaçınılmaz ve gerekli olduğunu gösteriyor.

Su ve Yenilenebilir Enerji?

Ulusal Enerji İdaresi’ndeki bir yönetici tarafından da doğrulanan rapora göre Çin, hedeflerine ulaşmak konusunda rüzgar ve güneş enerjisine güveniyor. Suya dayanmayan yenilenebilir enerjinin de birincil enerji tüketimindeki payını %10’dan %25’e kadar yükseltmeyi amaçlıyorlar.

Burada daha önce yazdığımız ileri teknoloji jeotermal enerji tesislerinin de bu planlara dahil edileceğini düşünmek hayal olmaz. Çünkü Çin yönetimi hedeflerini tutturmak konusunda hayli ciddi ve gerek devlet gerek özel girişimleri bu konuda fazlasına zorlayacak gibi duruyor.

Aşağıda Çin’in suya dayanan ve dayanmayan olarak iki başlıkta verilen temiz enerji planı grafiğini görebilirsiniz. Aralık ayında Çin’in kurulu rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesini 2030 yılına kadar 1200 gigawattın üzerine çıkaracağını söyleyen Başkan Şi, fosil yakıtları terk etmek ve temiz enerjiye geçmek konusunda daha katı önlemler alacaklarını da sözlerine eklemişti.

Çin’in 10 yıllık temiz enerji grafiği (Kaynak: Çin Enerji Bakanlığı)

Daha önce Maiotik’te defalarca yazdığımız üzere dünyanın tek gerçek gündemi küresel ısınma. Dünyamız her geçen sene 1,5 santigrat derece ısınıyor. Eğer önlem alınmazsa kısa süre içinde bu ortalamanın 2 santigrat dereceye kadar çıkacağı belirtiliyor – ki bu ortalama 3 santigrat dereceye çıktığı andan itibaren insan yaşamı bu sorundan ölümcül düzeyde etkilenmeye başlıyor. – Bu işin şakası yok.

Ancak kabul etmek gerekir ki Sanayi Devrimi’nden bu yana gelen mühendislik algısını değiştirmek zor. Evet elimizde yeni ve temiz enerji elde etme olanakları var ama bu olanakların ucuzlaması için ciddi yatırımlar yapılması gerekiyor.

Ukrayna Savaşı’yla başlayan enerji krizi de dikkate alındığında özellikle Avrupa’lı devletlerin bu alana daha fazla kaynak ayıracağını görmek zor değil. Yenilenebilir ve temiz enerjiye özellikle konumdan bağımsız olarak üretilebilecek ileri teknoloji jeotermal enerji türlerine yatırımlar çoğalacak.

Bu yolla en basitinden insan hayatını Aids, sigara, uyuşturucu ya da trafik kazalarından daha çok kısaltan hava kirliliği son bulacak, sürekli oynayan enerji fiyatları piyasalarda baskı yaratmayacak, dünyanın tuvalete bile erişemeyen büyük çoğunluğuna da refah yayılacak ve ağır ağır da olsa dünya yaşanabilir bir geleceğe kavuşacak.

Kaynaklar

https://www.reuters.com/article/us-china

https://tr.euronews.com/green/2021/10/22

https://m.bianet.org/bianet/cevre/255841

https://maiotik.com/yeni-nesil-jeotermal

İçerik Özeti

Temiz enerji kaynaklarından jeotermal enerjiyi kapsamlıca açıkladıktan sonra teorik olarak sonsuz enerji kaynağımıza kapı açan yeni nesil jeotermal enerjiyi anlatacağız.

Temiz enerjinin geleceği Jeotermalde!

Dünyanın yüz yüze olduğu tek gerçek sorun küresel ısınma. Karbon salınımı, ormansızlaşma ve bunun gibi nedenlerle  yeryüzü her yıl 1,5 santigrat derece daha ısınıyor. Eğer önlem alınmazsa bu derecenin on beş yirmi yıl içinde 2 santigrat dereceye ardından hızlıca 2,5 ve 3 santigrat dereceye çıkacağı belirtiliyor.

Dünyamızın bir santigrat derece daha ısınması birçok canlı türünün ortadan kalkması, kalanların yaşam alanlarının daralması ve insanların daha kötü koşullarda yaşamak zorunda kalması anlamına geliyor. 3 – 4 santigrat derecenin üzerindeki bir ısınmanın ise dünyayı bizler için bile yaşaması zor bir yere dönüştüreceği tahmin ediliyor.

Terk edilmiş bir fabrika

Bu nedenle küresel örgütler dünyayı acilen bu krizin çözümü için toplanmaya çağırıyor. 2015 yılında Paris İklim Anlaşmasında taraf 191 ülke, ısınmanın en azından 2 santigrat derecenin altında tutulması konusunda anlaşmaya varıyor. Dünyanın bir an evvel karbon salınımını sıfıra indirmesi ve küresel ısınmayı durdurması gerekiyor.

Bunun başat yollarından biri de fosil yakıtlardan kurtulmak. Ancak bu o kadar da kolay değil. Sanayi devriminden beri süregelen bir mühendislik bakış açısını baştan aşağı değiştirmek ve düşünülmemiş yeni çözümler bulmak gerekiyor. Temiz enerji için üretilen yeni teknolojiler pahalı oldukları için hemen kabul görmüyor ve ucuzlaması için daha çok yatırım yapılması gerekiyor. Özel girişimlerin karlılık hedeflerini tutturması güçleştiğinde devletlerin fonlarla temiz enerji kaynaklarına yatırım yapması gerekiyor. Fosil yakıtlarla zenginleşmiş tekellerin bu alandan kazandığı parayı dünyanın geleceği olan temiz enerjiye yatırması gerekiyor.

Öyle de yapıyorlar.

Bugünkü yazımız, temiz enerjinin geleceği hakkında. Daha önce temiz enerji alanında çok da konuşulmamış bir enerji biçiminin devrimsel bir teknolojiyle birleşmesi üzerine.

Sözünü edeceğimiz şey güneş enerjisi ya da rüzgar enerjisi değil. Sözünü edeceğimiz şey 200 yıldır kullanılan yenilenebilir bir enerji kaynağı. Yeni nesil Jeotermal.

Jeotermal Enerji Büyük Bir Patlamaya Hazırlanıyor

Yeni nesil birkaç girişim gezegendeki herkese %100 temiz enerji sağlamanın ölçeklenebilir ve kolay bir yolunu bulmuş olabilir. Bugüne kadar özel alanlarda kullanılan jeotermal enerji yakında tüm dünyaya dönük yeni ve genel bir enerji türü olarak karşımıza çıkabilir.

Jeotermal enerjinin buluştuğu devrimsel düşünceyi daha iyi anlayabilmek için önce biraz jeotermal enerjiden söz etmemiz gerekiyor.

Jeotermal Enerji Nedir?

Magma yani dünyanın çekirdeği en az güneş yüzeyi kadar yüksek bir sıcaklığa sahip. Ayağımızı bastığımız toprağın 4 bin kilometre altında 6 bin santigrat derece ile 10 bin santigrat derece arasında değişen bir sıcaklıkla karşılaşıyoruz.

Buradaki enerji o kadar büyük ki bir anlığına yararlanmak bile tüm insanlığın enerji gereksinimini tek başına iki defa karşılayabiliyor. Dünyanın ısı çekirdeğinin sadece binde birinin bile insanlığın gereksinim duyduğu enerjiyi 2 milyon yıl boyunca karşılamaya yeteceğine ilişkin çalışmalar var. Dünyanın çekirdeğinin de dünya var olduğu sürece sıcak kalacağı düşünüldüğünde Dünyanın sonuna kadar yetecek bir enerji kaynağımızın yani teorik olarak sonsuz bir enerji kaynağımızın olduğunu söylemek olanaklı. Yalnızca bu enerjiden faydalanmak için aşılması gereken birkaç mühendislik sorunu var ve bunlar da zamanla olgunlaşıp teker teker aşılıyorlar.

Magma’nın yüzeye çıktığı anlardan biri de yanardağ patlamaları

Dünyanın bazı bölgelerinde geçirimli tabakalar sayesinde bu ısının bir kısmının yeryüzüne ya da yeryüzüne yakın yerlere kadar taşınabildiğini görüyoruz. Yerkabuğundan sadece birkaç kilometre aşağı indiğimizde bile enerji sağlamak için yeterli bir ısıyla karşılaşabiliyoruz.

Yeni Zellanda’da bir gayzer.

Bugüne kadar yalnızca bu özel geçirimli tabakaların olduğu bölgelerde jeotermal enerjiden yararlanıyorduk. Yani ya bir fay kırığının olduğu alanlarda ya altından gelen ısıyla birlikte maruz kaldığı basınca dayanamayıp yeryüzüne fışkıran suların (gayzerlerin) yoğun olduğu alanlarda kullanıyordu. Hatta daha eskilere gidelim. İlkel insanlar bile banyo yapmak için bu enerjiden faydalanıyordu. Ancak bugün bildiğimiz anlamda ısı ve elektrik enerjisi üretmek amacıyla 1860’lı yıllarda kullanılmaya başlandı.1960’lu yıllardan itibaren de ısıyı elektriğe dönüştürmek için ticari girişimler ortaya çıktı ve bugün de varlıklarını sürdürüyorlar.

Yeraltındaki sıcaklıktan enerji elde etmeyi sağlayan dört temel yöntem var.

Dört Temel Jeotermal Enerji Tesisi

1) Geleneksel Jeotermal Enerji Tesisleri

Bunlar volkanizmanın ya da fay kırıklarının olduğu alanlara yakın kurulular ve genellikle ısınma amaçlı kullanılırlar. Etraflarında kaplıcalar bulunur. Kendiliğinden yüzeye gelen jeotermal enerji ile çalışırlar ve yaygındırlar. Ancak çok özel bölgeler keşfedilmediği sürece – ki bu bölgeleri keşfetmek de zorlu ve pahalı bir süreçtir – elektrik üretmek için yüksek sıcaklıklara gereksinim duyulduğundan elektrik üretmek için verimli bir seçenek değildirler.

Genelde 24 derece ile 370 derece arasında bir sıcaklığa sahiptirler. Daha fazla sıcaklık için yerin altına inmek gerekir. Yerin altına inildiğindeyse buralardan alınan sıvı soğutulur ve basıncı korumak için bir enjeksiyon kutusu aracılığıyla tekrar alındığı yere pompalanır.

Bugün faaliyet gösteren tesislerin çoğu böyledir. Enerji elde etmek için özel konumlar bulunmak zorundadır. Bu nedenle geleneksel jeotermal enerji tesisleri coğrafyaya bağlı, zor ve pahalı bir çözümdür. Ancak gene de karlı olduğu yerlerde kullanılmaktadır.

2019’da Jeotermal enerjiden üretilen elektrik kapasitesi dünya ölçeğinde 15.4 GW’ye ulaşmış durumdadır.

Jeotermal Enerjiden En Çok Elektrik ve Isı Üreten Ülkeler (kaynak)

Türkiye, jeotermal enerji anlamında dünyanın en zengin bölgelerinden biridir. Aydın Buharkent’teki tesisimiz 242 santigrat dereceye, Germencik’teki jeotermal enerji tesisimiz 232 santigrat dereceye kadar ulaşmaktadır. 200 santigrat derece üstü sağlam bir verimliliği ifade etmektedir.

2) Gelişmiş Jeotermal Enerji Tesisleri

Yukarıda anlatıldığı üzere geleneksel jeotermal enerji, coğrafi açıdan sınırlı alanlarda kullanılabilmekteydi. Ancak gelişmiş jeotermal enerji tesislerinde durum farklı. Bu tesislerin kurulması için mühendisler yerin altına inerek kendi jeotermal enerji kaynaklarını kendileri yaratıyorlar.

Bunun için yeraltındaki büyük bir kayanın içine su enjekte ediyorlar ve yer altındaki sıcaklıkla bu kayanın içindeki suyun ısısının ve basıncının artarak yeryüzüne çıkmasını sağlıyorlar. Çıkan bu sıcak sudan elektrik ve ısı enerjisi elde ettikten sonra tekrar onu kayanın içine enjekte ediyorlar. Ancak bu yöntem coğrafi sınırlılığı ortadan kaldırsa da henüz ölçeklenebilir değil ve kaynak derinleştikçe de kayaya erişmek ve sondaj yapmak zorlu bir işe dönüşüyor.

Her şeye rağmen teoride dünyanın her yerine kurulabilen bu enerji tesisleri için ABD hükümeti tarafından 2010’lu yıllarda Obama döneminde fon desteği de sağlanmış.

Ortalama 6 kilometre derinliğe inildiğinde en az 150 santigrat derece sıcaklığa ulaşıldığı ve yalnızca ABD’deki jeotermal enerji kaynaklarının 5 GW elektrik kapasitesi olduğu tahmin ediliyor. Bu tesisleri yalnızca ısıtma için kullanmaya kalkarsanız da 15 milyon terawatt enerji sağlanabileceği, ABD’deki konutların ve ticari alanların 8500 yıl boyunca ısıtılabileceği öngörülüyor.

3) Süper Kaya Jeotermal Enerji Tesisleri

Daha derine inip daha büyük kayalar ve daha sıcak bir zemin bulduğunuzda zorlu mühendislik sorunlarına karşın elde ettiğiniz ödül de büyük oluyor. Burada 373 santigrat dereceyi aşan bir su sıcaklığından ve 220 bar basınçtan söz ediyoruz. Bu basınca ve sıcaklığa maruz kalan su süper kritik adı verilen bir forma geçiş yapıyor. Bu durum suyun kimyasını değiştiriyor, alışılmış davranışlarının dışında davranmasına neden olabiliyor. Bugüne kadar suyun süper kritik aşamaya geçtiğine tanık olunan yalnızca birkaç somut örnek var. Kimyagerler bunun üzerinde çalışıyorlar.

Süper kaya jeotermal tesislerinin önemli avantajı, yüksek ısının enerjiye dönüşümünde gelişmiş jeotermal enerji tesislerinden iki kat daha verimli olması. Aşağıda enerji türlerinin üretilen Mw başı maliyetlerini görebilirsiniz.

Enerji türlerinin MW başına dolar cinsinden maliyeti

Bugüne kadar deneyimlenen şu: Ne kadar yüksek derinlik ve sıcaklığa ulaşırsanız o kadar fazla verim elde ediyorsunuz.

4) İleri Teknoloji Jeotermal Tesisler

İşte yazımızın konusunu oluşturan devrimsel teknoloji bu tesislerde olacak sevgili okur. Bu tesislerde diyorum çünkü birkaç küçük girişimin denemek için hükümet desteğiyle kurduğu deneme projeleri dışında henüz tam olarak somut bir biçimde uygulanmaya başlamadı.

Yöntemin dayandığı temel ilke şu: Doğadan aldığınız suyu yerin 20 kilometre kadar aşağısına inebilen özel sondaj sisteminizle aşağı kadar gönderiyorsunuz. Orada sözcüğün tam anlamıyla çılgınlar gibi kaynayan su hem kaynamanın getirdiği basınca dayanamadığından hem de yukarıdan su pompalandığından kendiliğinden diğer taraftan yukarı çıkmaya başlıyor ve serüvenin sonunda çıkan bu sudan ısı ve elektrik enerjisi üretildikten sonra tekrar aşağı gönderiliyor. Bu döngü magma soğuyana kadar yani teorik olarak bizim için sonsuza kadar varlığını sürdürebiliyor.

İleri teknoloji jeotermalin çalışma mantığı

Doğadan hiçbir sıvı alınmıyor ya da ona hiçbir sıvı verilmiyor. Kapalı bir döngü kuruluyor. Bu döngü sıfır karbon salınımına sahip. Fosil yakıtlar kadar güçlü. Güneş enerjisi tesisleri kadar çok yer kaplamıyor. Rüzgar enerjisi gibi doğa koşullarına bağlı değil. Doğanın dengesine herhangi bir müdahalede bulunmuyor. Hatta artan nemlilik ile tesisin etrafındaki ormanları artırdığı ve vahşi yaşamı desteklediği bile söylenebilir.

Aşağıda bu fikri uygulamaya çalışan Quiase adındaki bir girişimin Türkçeye çevirdiğim videosunu görmeniz olanaklı.

Aslında bu teknoloji on yıllardır var ancak fosil yakıtlardan gelen devasa firmaların da bu alana yatırım yapmasıyla birlikte henüz deneme aşamasına geçilebildi.

Geleceğin enerjisi ayaklarımızın altında

Tabi bu işin önünde inanılmaz büyük mühendislik sorunları var. Yerin 20 kilometre altına sondaj yapmak çok ama çok zor. Bazı alanlarda bugünün teknolojisiyle gerçekleştirmek neredeyse olanaksız.

Yerin 20 kilometre altında davranışları tam olarak kestirilemeyen süper kritik evreye geçmiş suya, sıcaklığa ve basınca dayanabilecek alaşımlar ya da elementler nasıl işlenecek ve kaç yıl boyunca hasarsızca işlevlerini sürdürebilecek belirsizliğini koruyor.

Sorunlar ve Belirsizlikler

Birincisi belirtmek gerekir: jeotermal enerji girişimlerinin sismik hareketliliği, bunun sonucu olarak da fayların hareketlenmesiyle depreme yol açıp açmayacağı uzun süre konuşuldu. Bundan çok korkuluyor ancak veriler bize bu olasılığın fosil yakıtlar olan petrol ve doğal gaz çıkarımında daha yüksek olduğunu gösteriyor. Buna rağmen jeotermal tesislerin açılması için konulan şartnamelerin maddeleri, fosil yakıtlarınkinden daha zor. Bu iyi bir şey. Temiz enerji üreteceksek bunu en temiz, en güvenli biçimde yapmamız gerek.

İkincisi, yüksek sıcaklık ve basınca dayalı alaşım ya da elementlerin işlenmesi ya da güçlendirilmesi gerekiyor. Bunun için hangi element ya da alaşım kullanılacak bilmiyorum. Söz gelimi demirin erime sıcaklığı 1540 santigrat derece ama ne kadar basınca dayanıklı? Platin 1768 derecede eriyor. Tungsten ise 3422 santigrat dereceye kadar dayanıklı ve görece ucuz ama o kadar basıncı görünce tugsten ne yapacak? Süper kritik aşamaya geçmiş su tungstene nasıl davranacak belli değil.

Üçüncüsü, bu yöntemler bulunsa bile 20 kilometre gibi bir derinliğe inmek için yapılacak sondaj hayli maliyetli bir sondaj olacak. Kaya türü sertleştikçe, derinlik arttıkça elmas uçların yetmediği yepyeni yöntemlerin keşfedildiği bir sondaj süreci olması gerekiyor.

Ancak insanlığın bu sorunları teorik olarak aştığını ve biraz araştırmayla bunları pratikte de kusursuz hale getirebileceğini görmek olanaklı.

Bu iş gerçekleşince enerji krizinin ve bu krizin yol açtığı adaletsizliklerin, savaşların sonlanacağını düşünebilir miyiz? Ya da insanların yoksulluktan ve kötü koşullardan kurtulabileceğini?

Başka sosyolojik süreçler dahil olur mu bilemiyoruz ama dünyanın geleceğine biraz olsun umutlu bakabilmek için bu gelişmelerle ilgili içerikler üretmeye devam etmek istiyoruz

Not

Tam melek yatırımcı olacak insanmışım sevgili okur. Elbette her iyi fikir iyi girişim demek değil. İşlerin nasıl ilerleyeceği ve karşılaşılan zorluklarla nasıl başa çıkılacağı da büyük önem taşıyor ama yeryüzünde yer bile kaplamayan bu müthiş girişimler için ben Jeff Bezos, Elon Musk ya da Bill Gates falan olsam birkaç milyar dolarımı yatırırım.

Yeni bir gelişmeyle karşınıza çıkana dek kendinize iyi bakın.

Yazıyı oluşturmak için Vox‘da yayımlanan bir çalışmadan özetlemeli bir çeviriye hayli yararlandım onu da belirteyim.

Kaynaklar

https://maiotik.com/kuresel-isinma-daha-yesil-getiriyor/

https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Paris_Anla%C5%9Fmas%C4%B1

https://www.energy.gov/eere/geothermal/geovision

https://www.vox.com/energy-and-environment/

https://www.thinkgeoenergy.com/global-geothermal-capacity

https://www.quaise.energy/

Bu yazıda üç boyutlu yazıcılarla inşa edilen prefabrik bir evi anlatacağız. Evin en büyük özelliği son kullanıcıya su tesisatından, elektriğine, mobilyasından tabak çanağına kadar tam teşekküllü bir biçimde teslim edilmesi.

Doğa dostu ev tabiki gereksinim duyduğu enerjiyi güneşten elde ediyor.

Gelelim evin özelliklerine ve arkasındaki teknolojiye.

Daha önce Maiotik’te çokça yazdık. Yaşam alanı söz konusu olunca son on on beş yıldır dünyada tiny house (mini ev) akımının ön plana çıktığını ya da mobilitenin önem kazandığını görüyoruz. Elbette bu, çağımızın tekil yaşama dönük bir dönüşüm geçirmesiyle de ilgili ancak bu evlerin yalnızca tekil yaşamla ilgili olarak değil, dünyanın enerji yaklaşıma dönük olması gereken dönüşümüyle de ilgisi var. Öyle ki akımı pandemi bile değiştirmedi. İnsanlar balkonsuz evlerde yaşamanın kötü bir şey olduğunu kabul ediyorlar ancak daha geniş evler yerine doğayla daha iç içe yaşam alanlarının peşindeler.

Üç boyutlu yazıcıyla yapılmış ev doğada.

Hem insanların pandemi gibi dönemleri çabuk unuttuklarına ilişkin akademik çalışmalar da var. Söz gelimi son yüz yıldaki herhangi bir salgın ikinci dünya savaşındaki kadar insanın ölmesine yol açtı ancak insanlar bu salgınları dünya savaşı kadar anımsamıyorlar. İnsanların salgına yaklaşımı toplu ölümlerin gerçekleştiği diğer acılara benzemiyor. Özellikle son haberlerle birlikte insanlar pandeminin geçeceğini biliyorlar. Dolayısıyla kimi zaman doğayla iç içe olmasa bile az enerji tüketimi, düşük maliyet nedeniyle minik evleri özellikle Avrupa’da çokça tercih ediyorlar.

Diğer prefabrik evlerde olduğu gibi üç boyutlu yazıcıdan çıkmış bu akıllı ev de tırlarla nakledilip yerinde birleştiriliyor.

Ancak bugünkü minik ev çağdaşlarının aksine lüks tüketime odaklı. Haus.me adında bir şirket. Üç boyutlu yazıcılarla olağanüstü iklim koşullarına bile dayanıklı otonom bir ev geliştirdi.

Peki Otonom Ev Nedir?

Otonom ev aslında akıllı evin bir sonraki aşaması. Cep telefonunuzdan evinizin atmosferini kontrol edebildiğiniz, eve gitmeden kahve makinanıza emir verebildiğiniz, yatak odanızın sıcaklığını ayarlayabildiğiniz özelliklerinden tutun, kendi enerjisini üretmesi ve seçimlik abonelik hizmetleriyle diğer teknolojilerden ayrılıyor.

Akıllı ev olarak tasarlanan prefabrik evin sıcaklık vb. tüm ayarları telefonunuzdan da kontrol edilebiliyor.

Söz konusu evi üreten Haus.me’nin CEO’su Max Gerbut: “Enerji verimliliği ve yalıtım anlamında dünyanın en iyi evini üretmek amacıyla yola çıktık.” diyor. Gücünü güneş enerjisinden alan evin, yağmur suyundan bile yararlandığını, arıtma sistemi için biyoaktif teknolojilerden yararlandıklarını kanalizasyon sistemine bile gereksinim duymadıklarını belirtiyor.

Üç Boyutlu Yazıcıdan Çıkan Prefabrik Ev

Prefabrik evin prototipini bile ortaya koymak için senelerce çalışan ekip, evi patentini özel olarak aldıkları altı panelli pencerelerle geniş bir tasarıma kavuşturuyor ve süreç sonunda geleneksel bir evden 20 kat daha az enerji tüketmeyi başardıklarını belirtiyor.

Kaliforniya’daki Fuar’dan görüntüler.

Prefabrik evin en güzel taraflarından biri anahtar teslim olması. Ancak buradaki anahtar teslim seçenği hayli güzel. Evdeki tabak çanaktan tutun, şarap bardağına kadar her şey içinde yaşamaya hazır olarak teslim ediliyor. Evi dünyanın istediğiniz yerinde konumlandırıyorsunuz. Boyutları ve teknolojisi sayesinde özel izinler almanıza da gerek kalmıyor.

Ev aynı bir bilgisayar gibi yazılımsal güncellemeler alıyor. (Anımsarsanız aynı durum Tesla’da da vardı). Bu sayede evinize yeni özellikler eklenebiliyor.

Alınır mı?

Şu an haus.me adresi üzerinden satın alınabilen evin üç farklı satın alma seçeneği var. Bunlardan biri 40 m2’lik stüdyo olanı, diğeri bir odalı 80m2’lik yapı, en geniş seçeneği ise iki katlı 160m2’lik iki yatak odalısı.

Yalnız evin ortalama fiyatı lüks tüketim ürünü olduğu göz önüne alınarak dünyanın büyük bir bölümü için hayli pahalı bir rakam. 200 bin dolar tutarındaki ev buna rağmen henüz ön sipariş aşamasında bile on bin alıcı rakamına ulaşmış bir ev.

Prefabrik evin oturma odasında geniş bir depolama hacmi var.

Bizde o rakama güzel bahçeli bir villa yaparsın ama eğer bahçene ev yapmayı planlıyorsan ve paran da varsa böyle bir şeyi deneyimlemek de iyi bir tercih olabilir. Sonuçta Türkiye’de projesiydi izniydi, ustasyıdı derken havaya vereceğin 150 – 200 bin lirayı da düşününce çok uçuk bir tercih değil.

Anladığım kadarıyla şimdilik sadece Amerika’ya hizmet veriyor ama görsellerde de görüldüğü üzere Avrupa’dan Ukrayna’ya söz gelimi yollamaya başlamışlar.

Ön yüzün büyük bir bölümünü cam olarak tasarlayabildiğiniz akıllı ev bu sayede konumuna göre muhteşem bir güneş alıyor.

Bu arada üç boyutlu yazıcıyla üretilen bu evin bilgisayar oyuncularının easter egg dedikleri isteğe bağlı olarak açılabilen ilginç özellikleri de var. Örneğin eğer özelliği açarsanız dünyadan uzaya her roket çığında evdeki ışıklar mavi renkte yanıp sönüyor. Bu roket dünyaya döndüğünde ise ışık yeşil renkte yanıp sönüyor. Ben sevmem böyle şeyleri, dikkatimi dağıtır ama pazarlamak için eğlenceli bir şey olmuş.

Prefabrik evin satın alındığı Ukrayna_dan bir görüntü.

Otel gibi her şeyin hazır olmasını sevdim. Fazla fazla param olsa konforlu bir tatil evi olarak düşünür alırım.

Kaynaklar

http://haus.me/

https://www.dwell.com/article/hausme-3d-printed-off-grid-prefab-house-27ad7810