Bayram’da Niğde’ye gidiyorum. Aslında “Herkes gezerken sen çalış, herkes çalışırken sen gez.” düşüncesine inanırım ama aileler de bayramda çocuklarını görmek istediklerinden bu sefer herkes gezerken, küçük kentlerin dolup taştığı bayram zamanında Niğde’ye gidiyorum.

Bu sırt çantasını Feyime aldı. Thule’ün Exeo modeli. 28 Litre hacmi var. Koca bir valiz alıyor. Pahalı mahalı ama alınınca bir ömür gidiyor böyle ürünler. Dolayısıyla birkaç senede bir yenisini almak yerine bir kere böylesini almak karlı da bir yatırım.

Özenle çantamı hazırlıyorum.

Otuzlu yaşların başında insan çok şey istiyor, kendisinden de çok şey bekleniyor. İçine doğduğunuz aile dünyadaki zamanının azaldığını düşünerek sizi daha çok özlüyor ve daha çok görüşmek istiyor. İş yeriniz başarılarınızı artırmanızı bekliyor. Siz eşinizle daha fazla zaman geçirmek istiyorsunuz. Bir taraftan gerçekleştirmek istediğiniz düşleriniz sizden daha fazla uzaklaşmasın diye düşleriniz için de zaman yaratmaya çalışıyorsunuz. Kurması zorlu bir denge. Bu nedenle Bayram’da evde yuvarlanmak, gezmek, hobilerinizle ilgilenmek ya da ziyaretler gerçekleştirmek arasındaki seçim de her zaman zorlu.

Dinlenme tesisinden bir fotoğraf.

Otobüs yolculukları insanın düşünme eylemini gerçekleştirmesi için harika olanaklar sunuyor. Düşler ve düşüncelerle dolu asfaltların üzerinden on iki saatin ardından Niğde’ye geliyoruz.

Niğde Terminali’ne giriş.

Niğde Merkez’in içinden arabayla şöyle bir geçiyoruz. Niğde hayli hızlı değişiyor. Büyük kentlerde zaten zor ama Niğde’de de kent hafızası çok çabuk yok oluyor. Yani kader ve deneyim ortaklığını sağlayan benim gittiğim dükkâna eşimin ve çocuğumun da gitmesi böylece aynı ülkede aynı şeyleri yaşamaktan kaynaklanan ortaklık kayboluyor. Bu ortaklık artık yalnızca tarihi eserler ya da kamu binaları üzerinden kurulabilmeye başlandı.

Burası devasa kapısıyla Niğde Üniversitesi.

Dokuz Eylül Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi’nde de okumuş biri olarak özellikle eğitim fakültesi anlamında burada aldığım eğitimin niteliğinin gerçekten yüksek olduğunu söyleyebilirim.

TOKİ ikinci yol ayrımı… Yıllarca evim olarak döndüğüm yer…

Uzun bir yoldan sonra yarım saat kırk dakika uzanabiliyorum. Akrabalarım beni de görmeye bayram ziyaretine geliyorlar. 

Cengiz Abi’min yeni saç stili bence on numara olmuş.

İlk günü daha çok Selçuklu eserleriyle dolu Niğde’yi gezmeye, Kapadokya’nın girişi sayılan bu kentin etrafındaki inanılmaz zengin tarihi ve kültürel yapıyı anlamaya ayırıyoruz. 

Benim yeni haberdar olduğum Niğde Sanat Galerisi… Ama Kapalı.

Gençken etrafında takıldığımız Niğde Kalesi, 1223 yılında yapılmış Alaeddin Cami…

Alaedin Keykubad adına sancak beyi tarafından Üstad Sıddık ve Kardeşi Gazi tarafından yapılmış. Bu Cami’nin özelliği şu: Güneş ışığı günün belirli zamanlarında kapıda bir kız silüetinin belirmesini sağlıyor. Anlatılana göre Cami’nin mimarı sevdiği ve kavuşamadığı sevgilisini bu taşa işliyor. Kimi kaynaklara göre bu kız Aleadin Keykubad’ın kızı kimi kaynaklara göre ise sancak beyinin. İlk defa bu görüntünün çıktığı saatleri yakaladık.

Bu da gene kalenin yakınında yer alan Rahmaniye Cami.

Niğde’deki Saat Kulesi

Bor

Tarihi bu kadar eskiye dayanan bu çevrenin aslında en son kurulan yerleşim yeri Niğde ve Bor. Yazının ilerleyen bölümlerinde söz edeceğimiz Kemerhisar gibi yerlerin tarihi çok öncelere uzanırken Bor, Oğuz boylarının Anadolu’ya gelişiyle kuruluyor. Niğde’nin popülerleşmesi ise ancak Osmanlı’nın son dönemlerine doğru. 

Bor’dan bir görüntü.

Bor’da ilginç bir durum var. 15. yüzyılın başında Osmanlı yönetiminde etkin rol üstlenmiş Sokullu Mehmed Paşa’nın Bor’a yaptırdığı birden fazla eser var. Söz gelimi burada bir Cami ve Bedesten var ki dükkanlarından alınan kiraların hâlâ Sokullu Mehmed Paşa’nın torunlarına gittiği biliniyor. Ancak son yıllarda bu durum değişmiş. Gelirler önce bir derneğe ardından Sokullu Mehmed Paşa’nın varislerinin anlaşamaması nedeniyle devlete geçmiş. 

Esnafın ve babamın fotoğrafı.

Esnaftan öğrendiğimize ve babamın anlattığına göre durum bu.

Kemerhisar

Roma döneminde inşa edilen su taşıma projesiyle eski adıyla Tyana olarak bilinen Kemerhisar… 

Kemerhisar’da bulunan su kemerleri.

Buradaki yerleşim tunç devrine kadar gidiyor. İnsanlar yüzyıllarca Kemerhisar’da yaşıyor ve yaz geldiğinde de Bahçeli’deki evlerine ya da yazlıklarına gidiyorlar. Ancak Roma döneminin getirdiği zenginlikle beraber Kemerhisar ve Bahçeli arasında su aktarılmasını sağlamak amacıyla projeler geliştirince her iki yerde de ikamet edenler artıyor.

Kemerhisar aynı zamanda kişisel olarak şarap üretimiyle de bilinen ve Cumhuriyet döneminde ilk nüfus kağıdı uygulamasına geçilen ilçesi

Altunhisar

Yeşilyurt adındaki köyümüz buraya bağlı. Altınhisar-Altunhisar… Adı dolayısıyla definecisi çok. 13. Yüzyıldan kalma bazı yapılarının yanında tarihi çok daha eskilere giden köylerindeki yapılar keşfedilmeyi bekleyen madenler… 

Altunhisar’ın girişi.

Taş yapılar, restore edilmemiş kiliseler, kimsenin haberinin olmadığı Kapadokya’ya özgü mağaralar…

Babaannemin evinin fotoğrafı.

İlk durağımız babaannemgilin evi. Burada da sıradışı bir taş ustalığı ve kemer yapısı var.

Kilise’nin dışarıdan bir fotoğrafı.

Anneannemgilin evinin üstündeki kilise. Yıllardır böyle duruyor. Buranın etrafında çokça define arandığını duyardım. Çocukluğumdan beri restore edileceği söylentileri dolaşır durur ama hiçbir şey yapılmadı ben artık bu ihtimalin olmadığını düşünüyorum. 

Çorak Anadolu’nun çorak olmayan bir bölümünün Suna Teyze’nin evinden görünüşü.

 ve Kapadokya’ya giriş: Tığrazlar.

Tığrazlar’dan bir fotoğraf.

Kapadokya aslında Niğde’den başlıyor. Yeşilyurt köyündeki bu mağaralar yalnızca yöre insanı tarafından biliniyor. Eskiden ev ya da hamam olarak kullanıldığı dönemler olmuş. Bazı koridorlarının kilometrelerce ötede başka mağaralardan çıktığı söyleniyor. 

Buradan dönüp anneannemgilin evine gidebiliyoruz. 

Yolda yıllardır bize çocuk mezarı olduğunu söyledikleri bir taş var.

Anneannemin, bahçesinde kocaman bir ceviz ağacı olan bahçesi… Ceviz ağacının altında oturmanın insanı neden sakinleştirdiğini düşündünüz mü? Hafif miktarda sülfür yayılıyor. Bu nedenle ben burada geçen zamanlarımı hep huzur ve sakinlikle anımsıyorum.

Anneannemgilin bahçesi.

Köyden dönerken bahçeye uğruyoruz.

Ceviz ağaçları olan bahçemiz.

İçerik Özeti

Doktora tezimi vermeye Ankara’ya gittiğim bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Gezi yazısıyla anının karışımı bir içerik oldu.

Ankara Yolculuğu – Doktora Tezimi Teslim Etmeye Gidiyorum

Yolculuk Ankara’ya… Yirmi beş gün önce savunduğum doktora tezimi teslim etmeye gidiyorum. 6 yıllık sürecin sonu. Taşındım, üç kent değiştirdim, iş değiştirdim, evlendim… Doktora hala bitmedi derken sonunda bitti. Özellikle son altı ayı inanılmaz zorlayıcıydı ama insanların anlattıklarını duydukça hocalarım konusunda hep şanslıydım.

Otobüse Giresun’dan bindim. Karadeniz’den çıkarken bilirsiniz otobüs her yere girer. İlçelerden, terminallerden insanlar gelir. Akademik kariyerin çoğu bu otobüsler beklenerek, dar koltuklarda çalışılarak, dinlenme tesisleri adımlanarak, sabaha karşı köpeklerle birlikte HAVAŞ beklenerek geçer. Paralar hep yollara gider.

Dinlenme tesislerinin de ayrı bir ruhu vardır ama her biri birbirinden farklıdır. Kimi izbe, kimi canlı, kimi işlek kimi de belki gidilen saatle ilgili çok durgun. Ne bileyim kimi dinlenme tesisi çok dindardır mesela. Satılan ürünlerden yapısına anlarsın onu. Kiminde de hiç yoktur böyle bir durum.

Her birinde garip bir içerikle karşılaşırsın. Bu son yolculukta da böyle oldu. Dinlenme tesisinde gördüğüm garip oyuncağa bakın mesela.

Dinlenme tesisinde satılan garip oyuncak bebeklerden biri.

Bu da bir kedi. Sordum mola veren bir arabadan bırakıp gitmişler. Burada bakılmış. Sonra yakındaki karakola vermişler ama karakoldan kaçıp gene buraya gelmiş. Bir dinlenme tesisi bağımlısı sanırım. Sevimli bir şey.

Ankara’ya Merhaba

Ankara’ya girdik. Griliğine doyamadığım bu güzel kent alaca bir sabahla karşılıyor beni. AŞTİ’de inip Ankaray’ a geçiyorum. Ancak arıza var. Yarım saat kırk dakika bekledim. Şanssızlıklarla başlamak üzücü. Üstelik ortalık baya kalabalıklaşıp hararetlendi.

Sorun giderildi. Ankaray’a bindim ve Kurtuluş durağında indim.

Ankara Üniversitesi’nin altı yıl boyunca yürümekten inanılmaz keyif aldığım yokuşu.

Üniversitemin girişi. Yaşamım böyle yokuş çıkmakla geçti. Yüksek Lisans’ta da Dokuz Eylül’e tırmanıyordum. Yalnız Dokuz Eylül’ün yokuşu daha uzun ve acımasızdı. Burada yürümesi biraz daha keyifli.

Tezin ciltlemesini ve baskısını fakültenin içindeki kırtasiye yapacak. Tez ciltleme işlerinde üniversite fark etmeksizin herkese eğer fakülte içinde bir kırtasiye varsa o kırtasiyeleri öneririm. Bu işi çok sık yaptıkları için hata yapmıyorlar ve gördükleri yanlışlarda da sizi uyarıyorlar. Ben tezimi elektronik iletiyle yollamıştım. Basılıp ciltlendi. Doğrudan alıp teslim edeceğim ama kırtasiye henüz açılmadı. Açılana kadar fakültenin koridorlarında biraz dolaşıyorum.

Burası ÇOGEM (Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Uygulama ve Araştırma Merkezi) Türkiye’nin ilk Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Araştırma ve Geliştirme Merkezi. Prof. Dr. Sedat SEVER tarafından kuruldu. Web sitesini kontrol edebilirisiniz çocuklar için yaşlara göre kitap önerileri var. Bunun dışında yürüttükleri yararlı çalışmaları ve her sene verdikleri ve artık çocuk yazının saygın bir yer edinen ödülleri var.

Kütüphaneye gidip son kontrolleri yapıyorum. Kırtasiye hala açılmadığı için Tombiş’de bir yemek…

Fakültenin yakınındaki Tombiş’in muhteşem kumrularından biri.

Tezi aldım. Enstitü’ye teslim ettim ve işlem tamam!

Doktorayı bitirmiş bir öznenin ruh hali.

Bir süre durdum. Bundan sonra ister sola yürürüm ister sağa. İster kahve içerim ister yerdeki karıncaları seyrederim. Biraz nefes aldım.

Bundan sonrası yürümeyi en sevdiğim yol. Kızılay Cebeci arası. Üşenmedim yolun tamamını videoya aldım ve Youtube videosuna ekledim. Dinlenmek için bu yolu benimle birlikte yürüyebilirsiniz. Bir yorum ya da konuşma yok. Sıkılırsanız bir sonraki bölüme atlayın.

VIDEO GELECEK

Bunların dışında. AŞTİ baya gelişmiş yalnız. Üst katta kent kartla girilen Avrupa standartlarında çalışma alanları var. Popeyes, Burger King bile açılmış.

Ben hisli dönerim bugüne kadar yaşadıklarım gözlerimin önünden geçer falan sanıyordum ama öyle olmadı. Hayli de olaylı bir yolculuk oldu. Samsun’da otobüsümüz değiştirildi. Uzun süre bir belirsizlik içinde bekledik falan… Kaptanla muavinin muhabbetini dinleye dinleye geldim ama.

Bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Hocam önemli olanın doktor unvanını almak değil taşımak olduğunu söylemişti. Şimdi geriye daha çok çalışmak kaldı. İlk konferans 13 Ocak’taydı!

Yalnız o da bitince şimdi 6 ay bilgisayar oyunu oynayıp, Youtube’a içerik üretip, yarım kalan romanımı tamamlayacağım. Bir de koltuğa uzanıp bol bol Feyime’yle sohbet edeceğim.

Görüşmek üzere, esen kalın.

Kaynaklar

https://www.ankara.bel.tr/

https://cogem.ankara.edu.tr/

İzmir’de geçirdiğimiz Mordoğan, Kemeraltı ve Alsancak’a gittiğimiz bir yazın fotoğraflara ve videolara dayanan öyküsünü anlatmaya çalıştık.

Mordoğan

Mordoğan, İzmir’in en azından hafta içlerinde görece sakin kalabilen ender yerlerinden biri. Adı bile olmayan onlarca farklı koyun saklandığı bir cennet.

Birçok yerde olduğu gibi burayla da ilk tanışmam Feyime’yle oldu. O zamanlar otoyol henüz Karaburun’a kadar gitmiyordu. Mordoğan’a kadar geliyordu. Orta gelirli aileler buralardan yazlık alabiliyordu. Boş arsaların fiyatları milyonlarca liraya çıkmamış, anahtar teslim yazlıklar türememiş, evini yavaş yavaş yapan, bu nedenle her metre karesinde anısı olan, eviyle ruhu bir biçimlenmiş insanlar çoğunluktaydı.

Hiçbir yer eskisi gibi değil romantizmine girmek istemiyorum. Her yer her zaman güzel. Bu biraz insanın kendisiyle de ilgili ama özellikle İstanbul-İzmir otoyolunun yapılmasıyla buralar da değişmeye, kalabalıklaşmaya başladı.

Haris bir hırsla “Kimse gelmesin! Güzellikler hep ilk bulanlara özgü olsun.” demiyorum ama süreç belki biraz daha planlı ve ağır ilerleyebilirdi. Şebeke suyunun bazı yerlere halen tuzlu verilmesinin önüne geçilebilirdi.

Olsun. Tüm bunlara rağmen Mordoğan hala Türkiye’nin en güzel yerlerinden biri ve gerçekten de güneş mor doğduğu için adı Mordoğan.

En sevdiğimiz yeri de bizim yazlığın alt tarafındaki bu koy.

Bizim yazlığın altındaki koy (Mordoğan)

Aileyle bir arada olmanın en güzel yanlarından biri uzun yemek hazırlıkları, akşam yanan mangal ve saatlerce kalkmadığımız kalabalık, gürültülü sofralar. Bir boy yürümeye çıktığımız Mordoğan ve o her haliyle yazı çağrıştıran, tezgahlarda el yapımı takıların, askılarda efil efil ketenlerin uçuştuğu pazar yeri… Yazlık migrosu…

Mordoğan’daki yazlık pazar yeri

Ertesi gün Göçmez’le Ayşenur geleceği için mezata gittik. Ben mezatları yalnızca İngiltere’de falan ikinci el araba satılırken ya da müzayede düzenlenirken olur sanırdım. Bunu da babamla keşfettim. Burada taptaze balıklar açık artırmayla sahibini buluyor. Bu açık artırmalar canlı yayınla bile paylaşılıyor. Takipçisi bol.

Her gün 11.30’da düzenlenen Mordoğan balık mezatından bir görüntü.

Balıklarımızı aldık. Feyime her zamanki yerinde havuç rendeliyor ve Göçmez’le Ayşenur geliyor.

Akşam Manal’a gitmek de Manal’da denize girmek de muhteşem.

Manal’dan ay böyle görünüyor.

Ertesi gün Ayşenur’la Göçmez’e etrafı gezdiriyoruz. Göçmez her zamanki gibi inanılmaz neşeli. Karaburun’da da mezata bakıyoruz. Balık türü çok ama fiyatlar sanki Mordoğan’dakinden biraz daha pahalı.

Bilmeyenler için yalnızca yaz sezonunda İzmir’le Mordoğan arasında feribot seferleri var. Anında doluyor önceden gelmek gerekiyor ama bu sayede özellikle hafta sonları trafik çekmeden İzmir’e varabilmeniz bir mucize.

İzmir’de tekrar görüşmek üzere Mordoğan İskele’den Ecem’i feribota bindiriyoruz. Her zamanki tur gruplarıyla karşılaşıyoruz. Bazı anlar her haliyle yazı çağrıştırıyor ve bu benim hoşuma gidiyor.

İzmir

Bir yere yabancı biri olarak kısa süreliğine gittiğiniz zaman oranın halkının gündelik yaşamını keşfetme, arka sokaklarını görme, onların yemek yediği yerleri bulma olanağı bulamazsınız. Bir turist olarak internette görülmesi gereken yerler listesini takip etmek ya da amaçsızca dolaşmak zorundasınızdır. Şehrin yalnızca yerlilerine gösterdiği yüzüyle karşılaşamazsınız. Bu durum İzmir için pek de böyle değildir ama. İzmir’in yerlileri de turistleri de iyi yemek yemek, güzel kahveler içmek için aynı yere giderler. Kemeraltı’na… İzmir güzel yönlerini diğer turistik kentler gibi saklamaz kimseden.

Esin de bizi adlı götürdü Kemeraltı’na Söğüşçü Cimbom’da güzel bir söğüş yedik. Ömrümde yediğim en güzel söğüş burada. Söğüşçüler bilirsiniz Niğdeli olur. Buranın sahibi de Niğdeli. Hemşehri olduğumuzu öğrenince tanıştık fotoğraf çekildik.

Niğdeli Söğüşçü Cimbom’la İzmir’de bir fotoğraf.

Üzerine Süt Çiçeği’nde güzel de bir kazandibi yedik.

Akşama doğru sıra Alsancak’a geldi. Her zamanki gibi Alavara’da makarnamızı yedik. Feyime Alavara’nın öyküsünü tekrar anlattı. Yağmur ve Mustafa da geldi.

Alavara’da makarna yerken

Büyüdükçe ve makarnadan başka şeyler de sunmaya başladıkça eski lezzetini kaybettiği doğru ama Alavara gene de Alavara. Oradan çıkıp Kordon’a geçtik. Bir süre oturduk. Feyime’nin gençliğinin tamamının, benim gençliğiminse ben olmamı sağlayan yıllarının buralarda geçtiği doğru. Ben hiçbir kentte kordondaki gibi bir şeyle karşılaşmadım. Kordon’dan hep şunu anlıyorum. İzmir’in öyle bir kent kültürü var ki normalde göç almak bir kentin kültürünü bozarken İzmir değişik bir biçimde göç edenleri de kenti kültürüyle yoğuruyor ve bu kültüre ayak uyduramayanları dışarı tükürüyor. Bu nedenle ne olursa olsun Kordon’da yıllardır aynı biçimde dilediğimiz gibi özgürce oturabiliyoruz.

Ardından Kaos’a gittik. Kaos’un adı bile belleğimdeki büyük anı havuzunu kıpırdatıp köpürtmeye yetiyor. Saatlerce sohbet edip gece sonunda burada dart oynadığımız zamanları anımsıyorum. Bu sefer gecenin sonunda dart oynamadık. 3. kattaki karaoke bölümünde çılgınlar gibi eğlendik. Ben ilk defa karaoke yaptım.

Ondan sonrası ise 80’ler 90’lar…

Bilemiyorum bu kente ne desek ne söylesek eksik kalıyor. Ondan uzakta geçirdiğimiz her an ona olan özlemimiz de artıyor. Şimdilik bir sonraki yaz, bir günse ömür boyu kavuşmak üzere İzmir’e veda ediyoruz.

Bir sonraki içerikte görüşmek üzere sevgilerimizi gönderiyoruz.

Gelebilmek için tüm işlerini sıkıştırıp zaman yaratan Yağmur ve Mustafa’ya, İki gün uykusuz kalan Göçmez ve Ayşenur’a, her seferinde bizi kolumuzdan tutup hareket ettiren canım Esin’e teşekkür ederiz.

Bir de en büyük teşekkür kardeşimiz Ecem’e he. Çekimlerin yarısı ondan!

Kaynaklar

https://onedio.com/

İçerik Özeti

Bulgaristan Kırcaali’ne yaptığımız yolculuk ve ilk yurtdışı deneyimime ilişkin fotoğraflar ve anılardan oluşan bir içerik.

Eşim Bulgaristan göçmeni. Türkiye’ye 1989’da gelmişler. Ancak eşim o dönem çok küçük olduğu için bu göç öyküsüne ilişkin öğrendiklerimin çoğunu annesinden, babasından ve nenesinden öğrendim. Kimliğini yaşaması engellenmiş bir halkın direnişini, neden göç etmek zorunda kaldıklarını; kardeşlerini, akrabalarını, soydaşlarını, işlerini, evlerini bıraktıkları Kırcaali’den ayrılışın çarpıcılığını ve anavatana dönüp yeniden bir yaşam kurmak için harcanan emeği onların tanıklığında keşfettim.

Kader, öyküsünü dinlediğim bu yerlere öyküyü anlatan kişilerle gitme olanağı sundu. 30 yaşında yurt dışına ilk çıkışım Bulgaristan’a… Türk soydaşlarımızın çoğunlukta olduğu Kırcaali’ye oldu.

Yolculuğun Başlangıcı: Niğde, Eskişehir ve İzmir

Yolculuğumuz Giresun’dan başladı. İki kedimizle önce ailemi ziyaret etmeye Niğde’ye doğru yola çıktık. Kedilerimizin kakalarını temizlemeye durduğumuz ve Kül’ün kutusuna girmekte direndiği iki muhteşem molayla on saatlik yolun ardından Niğde’ye vardık. Burada kuzenimin düğününe katılıp kurtlarımızı döküp, vedalaştık.

Ardından canımızdan çok sevdiğimiz kuzenimiz Emine’yi ve eşini ziyarete Eskişehir’e uğradık. Şaşırtıcıdır kedilerimiz bu yolda hiç işemedi ya da kaka yapmadı. Evlerini bulmakta her seferinde sorun yaşasak da sonunda vardık. Feyime, uzun süredir yapmak için uğraştığı tabloları Emine’ye armağan etti. Bir gece kalıp kardeşimiz Ecem’i de alarak buradan İzmir’e doğru yola çıktık.

Şaşırmaya devam ediyoruz. Kedilerimiz bu beş saatlik yolculukta da hiç işemedi ya da kaka yapmadı. Biz de hazır miyavlamıyorlarken mola bile vermeden İzmir’e geldik. Esin’in özel pastasıyla babamın doğum gününü kutladık birkaç saat uyuduk ve ana hedefimiz Bulgaristan’a doğru yola çıktık.

Bulgaristan

Kapıkule’yi binbir sıkıntı, sıra ve sorunla anlatsalar da bana denk geldi herhalde hiçbir sırayla ya da sorunla karşılaşmadık. Bundan sonrası ise benim için daha önce yaşamadığım yepyeni ve farklı bir deneyimdi. İlk defa yurt dışına çıkarken yaşadığım heyecanla Feyime şöyle dalga geçti.

Feyime’nin gümrük memuruna yaklaşımımla alay ettiği an.

Ülkenin girişinde bizim ülkemizde yasadışı olan bahis ve gazino faaliyetlerine ilişkin gördüğüm tabelalar hayli dikkatimi çekti. Bu işler için Türkiye’den gelen çok sayıda insanın olduğunu öğrendim. Bulgaristan otoyollarındaki sapaklara girebilmek için bir sapağa daha girmeniz gerektiğini de gene ilk fark ettiğim şeyler arasında sayıyorum. Sapakların bu biçimi bizdekinden daha güvenli geldi bana.

Haskova il sınırlarına geldik. Ülke Avrupa Birliğine girse de kentlerde çoğunlukla Rus mimarisinden örnekler görmek ve bu yapıların yıllardır yenilenmemiş olması hem sıradışıydı hem de dünyanın farklı yerlerinde insanların farklı öncelikleri olduğunu düşündürür cinstendi.

Etrafı ormanla kaplı iki şeritli bir asfaltın üzerinde sürerek Kırcaali’ye geçtik. İlk durağımız Feyime’nin çocukken yazlarını geçirdiği Bayse Hala’ydı. Apartmanlarının altındaki otopark gördüğüm en ilginç otoparklardan biri. Yolu gösteren Fikret Enişte’nin desteği olmasa buraya arabayı sığdırabileceğimizi düşünmezdim.

Sevinç Hala’yı da ziyaret ettikten sonra Bulgaristan’da kaldığımız süre boyunca misafir olacağımız Ekser Amca’nın ve Esile Yenge’nin Gledka’daki evine geldik.

1. Gün

Feyime’nin çocukluk ve gençlik anılarını anlata anlata bitiremediği kuzenimiz Hamdi’yle tanıştım. Kuzenimiz diyorum ama aslında Feyime’nin kuzeni. Bulgaristan’da yaşayan Türklerin akrabalık kavramı bizimkine pek benzemiyor. Türkiye’de biriyle evlendiğiniz zaman eşinizin akrabaları da sizin akrabalarınız olur. Yani arada bir kan bağına gereksinim duyulmaz. Ancak burada akraba yalnızca aranızda kan bağı olan kişilere deniyor. Aileye eş olarak gelenler güvey olarak adlandırılıyor. Bunda darılacak bir şey yok. Yüz yıldır yabancı bir memlekette yaşayan Türklerin kimliklerini koruma yollarından biri bu. Hem ömrümde gördüğüm en nitelikli ve candan akraba güvey ilişkileri de burada.

Gledka’daki bu evde ömrümde yediğim en lezzetli domatesleri yedim. Kapama olarak adlandırdıkları pilav ve etten oluşan muhteşem yemeklerin tadına baktım. Sabahlara kadar kalabalık sofralarda sohbet etme olanağı buldum.

Gledka’daki komşumuzun da şöyle bir arabası vardı. Ava giderken kullanıyormuş.

Komşunun ava giderken kullandığı araba buymuş.

2. Gün

Geldiğimiz ikinci gün pasaport ve liçna karta adı verilen Bulgaristan kimlik kartını yenileme gibi işlemler için Kırcaali merkeze gittik. Feyime’nin kuzenlerinin işlettiği Urban kafede durduk. Kafe gerçekten güzel. Yaptıkları kahveyi 3. dalga olarak tanımlıyorlar. Yani üreticiyle tüketici arasındaki aracıları ortadan kaldırarak kahveye, geldiği ülkenin ve tarlanın bile bilindiği özel bir zincir aracılığıyla erişiyorlar. Burada içtiğim espresso da unutulmaz bir lezzete sahipti. Bir de Bulgaristan’da plastik şişelerin kapağını bir kısmıyla şişeye tutunacak biçimde tasarlıyorlar onu da ilk defa burada gördüm.

Urban Cafe’nin İçinden Bir Görüntü

Kırcaali pazarını ve Ekser Amca’nın standını ziyaret ettik. Pazarın ilerisindeki dükkanlardan arkadaşlarımıza armağanlar aldık. Kırcaali küçük bir yer olmasına rağmen gece oturulacak ve eğlenecek mekanlar var.

Kırcaali Pazarından bir görüntü

3. Gün

Üçüncü gün Kırcaali sokaklarındaydık. Gördüklerimizi konuşarak Feyime’nin ilk gençlik yazlarının geçtiği yollarda yürüdük.

Bulgaristan’daki asgari ücret 2023 yılında 400 Euro civarı. Burada da büyük bir çoğunluk asgari ücret bandında bir gelire sahip. Akaryakıt ve market fiyatlarına bakınca ben insanların yaşam standardının aşağı yukarı Türkiye gibi olduğu yorumunu yaptım. Ancak elbette alkollü içecekler ve et ürünleri Türkiye’ye göre biraz daha uygun. Ama Sigara Türkiye’dekinden de pahalı.

Bulgaristan’la kıyaslayınca bizim ülkemizdeki tüketici kanunlarının ve finans sektörünün daha gelişmiş olduğunu belirtmek  de olanaklı. Burada bankalardan çektiğiniz kredilere her sene enflasyon oranında güncelleme geldiğini öğrendim. ATM’den para yatırmanın ve çekmenin de ücretli olduğunu söylediler. Kırcaali’ye bir turist değil bir güvey olarak geldiğim için normalde öğrenemeyeceğim buna benzer birçok bilgi edindim. Söz gelimi ülkede bir apartman yönetmeliği olmadığı için asansörlerin çiple kullanıldığı yalnızca asansörün bakım ücretlerini ödeyenlerin asansörü kullanabiliyorlarmış. Bir de burada asla pazarlık yapılmıyor. Aklınızda bulunsun.

Tüm bunların yanında Bulgaristan  gerçekten çok yavaş ve sakin. Herkes trafik kurallarına uyuyor. Avrupa’ya gidenlerin anlata anlata bitiremediği “yola ayağını atınca araba duruyor” geyiği de gerçekten doğruymuş. Defalarca kahkaha atarak karşıdan karşıya geçtim. Bu bana büyük bir mutluluk verdi.

Bir de poşet burada da marketlerde ücretli ama niteliği daha yüksek. Burada Avrupa Birliği’ne üye olmanın önemi ortaya çıkıyor. İğneden ipliğe kadar tüm ürünlerin belirli nitelikleri oluyor. Kent merkezine uzak bir yerde bile bizde simetrik internet olarak yüksek fiyatlara satılan veri indirme ve yükleme hızlarının aynı olduğu paket vatandaşlara standart olarak sunuluyor. Ancak bunun yanında nedense Türklerin çoğunlukta olduğu Kırcaali’de bile seçimlere katılım oranı %60’lara ancak ulaşıyor. Türkler’in mecliste DPS adında bir partiyle temsil edildiğini de belirtelim.

Bulgaristan’ın çoğunluğu biliyorsunuz Hristiyan ancak Kırcaali özelinde çoğunluk Türk olduğu için Müslümanlar sayıca daha fazla. Burada bir Kiliseyi ziyaret ettik. Her sabah 8’de ve akşam 5’te kilisenin çanları birer kere çalıyor. Bu durumu şaşırtıcı buldum. Kilise çanlarıyla çalışma saatleri arasındaki benzerlik bana Maksim Gorki’nin fabrika düdüğüyle uyanılan devrim öncesi Rusya’yı anlattığı Ana romanını çağrıştırdı. Bir de Hristiyan biri öldüğünde çan uzun ve aralıklı çalınıyorsa ölenin yaşlı olduğunu, kısa ve hızlı çalıyorsa da genç olduğunu anlıyormuşuz. Bunun dışında hafta sonu halkı ayine çağırmak için çan daha uzun süre çalınıyormuş…

Ahmet Hamdi Tanpınar’dı sanırım bir yerde insana verilen değeri görmek istiyorsanız mezarları ziyaret edin diyordu. Akrabalarımızın mezarına gittiğimizde bunu gözlemleme fırsatı buldum. Burada mezar taşlarınının görünümüne daha çok önem veriyorlar. Bunun nedeninin Hristiyanlarla bir arada yaşamak olduğunu düşünüyorum. Müslümanlık ve Hristiyanlığa baktığımızda Hristiyanlığın öykülerini ikonalar, semboller ve görsellerle anlattığını, Müslümanlığın ise yazıyla anlattığını görüyoruz. Yani Hristiyanlığı eğer bir tabloya benzetecek olursak Müslümanlığı da yazılı bir anlatıya benzetebiliriz. Hristiyanlarla bir arada yaşamak mezar taşlarına böyle görsellerin girmesini sağlamış zannediyorum. Ayrıca ölen Bulgarlar, ölen sevdiklerinin anısını yaşatmak için de evlerin önüne altı ay boyunca fotoğraflarını asıyorlar. Kedi köpek gibi hayvanlara insan ismi konulmasını da uygun bulmuyorlarmış. Ölen kuşumun adı Faruk’tu mesela benim ama bunu söylemedim.

4. Gün

Dördüncü gün Kırcaali müzesini ziyaret ettik. Müzede İngilizce bir açıklama olmamasına rağmen girilmeye değer diyorum. Annem bize bir bölümünü Bulgarca’dan çevirdi. Fotoğraf ya da video çekmek yasak değil ama ücrete tabi. Girmeden önce değmeyeceğini düşünerek fotoğraf ve video çekimi için ödeme yapmadık ama özellikle en üst katta Türklerin ve Bulgarların geleneksel kıyafetlerinin yer aldığı, tütünde çalışan insanların fotoğraflarının olduğu bölümler çok iyiydi. Feyime gene de gizli gizli birkaç saniye video almış.

Kırcaali’de birçok baraj var. Bu barajlardan bazılarının üzerinde restoran olarak kullanılan gemiler hizmet veriyor. Biz Emona adındaki bir gemiye gittik. Güzel bir aile toplantısı oldu. Bu yemekte insanların burada bal adını verdikleri kalabalık törenlerle lise mezuniyetlerini kutladıklarını 60 – 65 yaşına doğru da dostlarıyla jübile adını verdikleri bir kapanış töreni gerçekleştirdiklerini öğrendim. Bir de burada çocuklarının Türkçe öğrenmesini isteyen aileler için bir Türkçe öğretim merkezi yokmuş. Çözülmesi gereken bir sorun.

Kırcaali’de geçirdiğim son gün tüm yorgunluğuma rağmen katılmaktan memnuniyet duyduğum bir geziyle geçti. Kırcaali’ye bağlı köylerin her birinin farklı tarihlerde yağmur duaları oluyormuş. Bunları Whatsapp ve Facebook gruplarından duyuruyorlarmış -Bu arada Facebook Bulgaristan’da hala çok popüler- duyan duymayana söylüyormuş ve her sene benzer tarihlerde dua gerçekleşiyormuş.  Ben babam, amcam ve babamın kuzeni Bener Abi’yle Susuz köyünün yağmur duasına katıldım. Beklediğimin üzerinde bir kalabalık vardı. Kazanlarda keşkek kaynatılıyordu. Bir festivale benzediğini söylemek yanlış olmaz. Bu kadar insan Avrupa’nın farklı yerlerinden Bulgaristan’ın farklı kentlerinden bir araya gelerek köylerinin yağmur duasına katılıyorlar. Yağmur duasında yere bir bez serip oturmuş her aileye bir tencere keşkek geliyor. Bir taraftan da köyün ileri gelenlerinden biri tarafından bu etkinliğin düzenlenebilmesi için bağışta bulunanların adları bağışta bulundukları miktarlarla açıklanıyor. Bir halkın kimliğini korumak ve birbiriyle bağını koparmamak için müthiş ısrarcı tavrının bir sonucu bu dualar.

Susuz Köyü’nün Yağmur Duasından bir fotoğraf.

Köy yolunda yemyeşil çam ormanlarının arasında serin piknik alanları da bulunuyor. Bu ormanlık yerlerin aslında çıplak olduğunu komünizm döneminde günlük iki levaya insanlara zorla çam ağaçları diktirildiğini anlattılar. Günlük yiyeceğimiz beş leva tutuyordu ama çalışmak mecburdu dediler. Öyküsü tuhaf olsa da bu sayede inanılmaz ormanlık bir alan miras kalmış geriye. Piknik alanlarında bir işletmeci yok. Buraya çıkıp çardaklara geleceğiniz tarihi yazdığınızda o çardak o gün size ait oluyormuş. Kendi kendine ilerleyen bir sistem.

Piknik alanlarındaki kamelyalar yalnızca adınızı yazmanızla rezerve oluyor.

Ancak bu gezinin en çarpıcı yanı, babamın köyüne uğradığımız; çocukluğunun geçtiği, yetişkinliğinde Türkiye’den çocuklarını getirip annesinin babasının elini öptürdüğü evi görmemizdi. Böyle yerlerin insan için ne anlama geldiğini anlamak zor değil. Ancak içinde insan yaşamayan evin damı bile çöküyor. Zamanın iyileştirici gücünün yanında yıkıcı gücü de büyük bir kuvvetle kendini gösteriyor.

Babamın büyüdüğü ev.

Orfe. Bu fabrika da nenemin zamanında kalite kontrolcüsü olarak çalıştığı bir konfeksiyon fabrikası.

Orfe: Nenemin Bulgaristan yıllarında çalıştığı bir tekstil fabrikası

Bulgaristan benim için her açıdan yeni, öğretici, kişisel ve unutulmaz bir deneyim oldu. İnsanların yaşam hakkındaki görüşlerine bakmaksızın akrabalık ilişkilerine büyük önem verdiğini ve akrabalığın sanırım yalnızca burada olması gerektiği gibi işlediğini gördüm. Ölüm, doğum, düğün gibi anlarda maddi manevi herkes bir anda bir araya gelebiliyor.

Karşılaştığım herkes çok içten ve iyiydi. Bizi bu kadar iyi ağırladıkları için başta Ekser Abi, Esile Yenge, Hamdi, Bayse Hala, Fikret Enişte, Leman Abla, sevgili eşi Yasin Abi, Binnaz Abla ve Sevinç Hala olmak üzere temas ettiğim her insana minnettarım.

Bir sonraki içerikte görüşene dek kendinize iyi bakın.

Kaynaklar

https://www.kardjali.bg/tr/

İnsan deneyimleri.

2. GÜN

3. GÜN

4. GÜN

Yaşamımın En Kaygılı Günü

Duygulara İsim Bile Aradım

SON ON DAKİKA

5. GÜN

Admin Ailesiyle Görüşme

6. GÜN

7. GÜN

Sahilde Yaşamanın Güzellikleri

8. GÜN

9. GÜN

10. GÜN

11. GÜN

12. GÜN

13. GÜN

Foldschool!

Foldschool’da yazıcınızdan çıktısını alabileceğiniz materyallerden tutun da adım adım işlemlerin nasıl yapılması gerektiğini anlatan kılavuzlara kadar onlarca döküman var. Siteyi hatmetmeyi başaran olursa kağıt katlama konusunda uzman olacağını söyleyebilirim.

Vakti zamanında bir de böyle ahşap ev yapma kılavuzu bulmuştum. Adamlar siteye hangi ahşabı almanız gerektiğinden hangi plana göre çakmanız gerektiğine, çalışma takvimine kadar her şeyi eklemişlerdi. Bulursam onu da yazarım.

Hatta bu noktada Youtube videoları sayesinde ailesiyle beraber kendi evini yapmaya başlayan bir kadının hikayesi var. Hiçbir şey bilmeden yola başlayıp Nasıl Yapılır? videolarıyla kendilerine mis gibi ev yapmışlar. Videosu hemen aşağıda:

Modern hayat ne yazık ki kendi evimizi yapmak gibi en insani, en doğal hayallerimizi dahi elimizden aldı. İlla sanki her şeyi yapmak için tonlarca bilgiye ihtiyacımız olduğunu ya da mutlaka tonla para harcamamız gerektiğini düşünür olduk. Ya da koşturmacadan bu işlere ayıracak vaktimiz olmadığını söyleyip durduk. Elbette bilgiye, paraya ve özellikle de zamana ihtiyacımız var ama hepsi sırası geldikçe yavaş yavaş çözülüyor. Önemli olan başlamak. Bir başlarsanız gerisi mutlaka geliyor. Çünkü insanı hayalini gerçekleştirdiğini bilmek kadar motive eden başka bir şey yok.

Kendi evimizi yapabilir, kendi ürünlerimizi üretebilir, origami ustası olabilir, kodlama öğrenebilir ya da izlediğimiz belgesellerden hareketle yeni bir üniversiteye girip yeni alanımızda yeni bilimsel keşifler gerçekleştirebiliriz.

Sadece ilk adımı atalım.

NOT: Inside Edition’dan aldığımız videonun orijinal kaynağı şurada. Çevirisini Feyime’yle yaptık.

Özellikle Doğu Karadeniz’de ya da sahilden iç kesimlere doğru çıktıkça yaşam koşullarının ne kadar zorlaştığını ve o insanların inatla orayı terk etmediğini, yoksulluğa, soğuğa, imkansızlığa inatla direndiğini görürsünüz.

Çotanak işte bu

Coğrafya dersinde gördüğümüz balık dışında bir geçim kaynağı daha vardır Karadenizlinin: Fındık! Ağustos ayında, yazın o bulutlu ve sıcak günlerinde başlanır toplanmaya; çotanak halinde toplanıp soyulması, kuruması eylül ayını bulacaktır. Karadenizlinin çocuğu okula başlayacağı tek yıllık geliri fındığı olduğu için bir an evvel elinden çıkartıp tüccara verecektir fındığını. Sonra kilosunu bilmem kaç kuruşa sattığı fındığın nasıl 18 liralık nutella olarak karşısına çıktığına şaşıracaktır. Gücü yetmeyecektir ve fındık toplamaya devam edecektir.

Videoyu Feyime gönderdi. Fındığı çotanağından ayıran makineymiş bu. Kapı kapı dolaşıp fındığı çotanağından ayırıyor sanırım. Bu vesileyle bu girdiyi de paylaşmak istedim.

İyi akşamlar.

SONRADAN GELEN DÜZENLEME

Önümüzdeki yaz Feyime’yle evleniyorum. Giresun’a taşınıyorum sevgili okur. Bol bol fındık makinesi görürüm artık kapalı havasına rağmen soluk alacak alanlarıyla yaşanabilir bir yer Giresun. Hem sıkılırsanız iki yanında iki Büyükşehir Trabzon ve Ordu var. İkisinin de ayrı ayrı havalimanı var. Burnunuzun dibinde Gürcistan var.  Gider gelinir.

GÜRCİSTAN’DAN GELEN FINDIK VE ÇAY İŞÇİLERİ

Gürcistan demişken ekleyeyim özellikle bu fındık işinde geçtiğimiz senelerde Türk parası daha değerli olduğu için Gürcü işçi sık geliyormuş Giresun’daki fındık ya da Rize’deki çay tarlalarında çalışmak için ama son senelerde Türk parası artık o kadar da değerli olmadığı için gelişler kesilmiş hatta artık siz gelip bizim orada çalışırsınız diye şaka yapanları bile oluyormuş. Ben ülkemin ekonomik durumunu böyle detaylardan okurum sevgili okur. Göstergeler de elbette önemlidir ama daha önemli olan şey insandır. Onun refah seviyesi  ve parasıyla alabildiği mutluluk oranıdır. Biçiminde tespitimi de yaptıktan sonra artık fındık makinesi sürdüğüm videolarla karşınızda olurum.

O zamana kadar kendine iyi bak.

Yazının Birinci Bölümü

Yazının Üçüncü Bölümü

Yazının Dördüncü Bölümü

BİRİNCİ BÖLÜMÜ OKUYAN OKURA NOT: Son cümlede Jean Jacque Rousseau abimize ilişkin dindar olmasa da inançlı bir insan olduğu için içmeyeceğine dair bir espri var biraz aptalca olmuş sevgili okur, birincisi adam müslüman değil pek tabi şarap içebilir ikincisi İtiraflarım’da da anlattığı gibi kendisi çok güzel şarap içermiş zaten diyor ve ikinci bölüm ile devam ediyorum:

Bunu hissetmeyecek kadar aptal değildim. İki dakika sonra vermem gereken cevap kendiliğinden geldi: “İşte, genç bir kadının, bekar olarak ihtiyarlamış bir adama sormasının yakışık almayacağı sorulardan biri de bu.” Böyle konuşmakla yalan söylememiş olduğum gibi, hiçbir itirafın utancından kızarmadan alay edenleri kendi tarafıma çekmiş, bana bu soruyu sorana küçük bir ders verecek ve fütursuzca soru sorma cesaretini kıracaktım, fakat yapamadım, söylenmesi gerekeni değil de, söylenmemesi gerekeni ve hiçbir işime yaramayacak olanı söyledim. Şurası kesin ki, cevabımı veren ne aklım ne de irademdir; o sadece utangaçlığımın istem dışı eseri oldu.

Eskiden bu kadar şaşkınlıklara düşmez, suçlarımı daha içtenlikle itiraf edebilirdim, çünkü onları affettirecek nedenlerin ve içimde hissettiklerimin fark edileceğinden hiç kuşkum yoktu; fakat kötülüğün gözü beni incitti ve canımı sıktı ve şaşırdım: mutsuz oldukça, çekingenliğim arttı ve sadece çekingenlik yüzünden yalan söyledim.  – Sayfa 81

YALAN VE GERÇEKLİK TAKINTISI

Entelektüelin kavga etme ve kavga sürdürme becerisi yoktur sevgili okur. Belki sadece küçük parlamaları olur. Jean Jacque Rousseau da hep uyumdan yana olmasına rağmen defalarca bazı durumlarda dik durulması gerektiğini belirtmesine rağmen işte tam da bu yüzden dik duramıyor. Belki kızgınlığının, küskünlüğünün büyük bir kısmı da bu yorulmuş, kavga edemeyen, şaşıran ruh halinden ileri geliyor.

Jean Jacque Rousseau nun yalan ve gerçekle ilgili de çok ciddi bir takıntısı var. Onun gözünden güven meselesi çok belirsiz ve kaygan bir zeminde. Canını sıkan küçük olaylarla karşılaşıyoruz. Yukarıdaki gibi küçük olayların bile onda derin izler bıraktığını ve hayatının her detayını sorgulamaya başladığını görüyoruz. Bunun entelektüel insanı öfkeli hale getirmediğini ancak kendiyle kavga eder bir hale, kendini üzer bir hale getirdiğini görüyoruz.

İyinin kötüye üstün geleceğine inandığım içindir ki her şeyi söylemeyi menfaatime uygun gördüm ve her şeyi söyledim. – 82

Eser boyunca bir takım tutarsızlıklara rastlıyoruz. Yalan ve gerçeğe bakışı hayli muğlak olan filozof, burada açık sözlü olmayı tercih ettiğini anlatıyor; Ancak muğlaklığı başka insanları düşünmesinden ileri geliyor. Kendine dair yargılara varırken başka insanlara baktığını ve aklının karıştığını görüyoruz. Kendine kalsa hep doğruyu söylemeyi ilke edinecek filozofumuz kendi de yalan söyleyebildiği için karşısındakini anlama eğilimi taşıyor ve gördüğü her şey kabul edilebilir bir hal alıyor. Feyime’nin deyimiyle insanlara karşı yargısızlaşıyor.

KURTARILMIŞ KUDÜS

Tasso’nun Kurtarılmış Kudüs’ünden bir alıntı:

Magnatima menzogna! Or quanddo e il vero

Si bello che si possa a te preporre?

Ey yüce gönüllü yalan!

Gerçek hiç sana tercih edilebilecek kadar güzel oldu mu?

Başkalarına borçlu olduklarımı o kadar özenle tartarken kendi kendime ne borçlu olduğuma iyice baktım mı? Başkaları için adil olmak gerekiyorsa, insanın kendisi için de doğru olması gerekir. Bu, dürüst bir adamın kendi onuru hesabına ödemesi gereken bir saygı borcudur. – Sayfa 87

CEMİL MERİÇ KIRK AMBAR

Hatırladığım bir araştırma şu: Hatırladığım derken Cemil Meriç’in Kırk Ambar’ında çok kızdığı bir okur tipi var. “Nerede okuduğumu hatırlamıyorum ama şöyle bir şey var” diyen okura çok kızar Cemil Meriç. Ama gerçekten hatırlamıyorum sevgili okur. Sadece işkembeden bir durum olmadığını, akademik bir makale olduğunu söyleyebilirim. Çalışma da şöyle bir durumdan bahsediliyordu:

Bir grup öğrenciye sınav yapılıyor ve sınavdan sonra bekledikleri tahmini puanlar soruluyor. Öğrencilerin tahminlerine göre başarı durumları aşağı yukarı şöyle: Sınavdan 65 – 70 alacağını tahmin ettiğini söyleyenler gerçekten de dedikleri gibi ortalama bir puan alıyorlar. Bunlar kendilerini biliyor sıkıntı yok. 90 alırım diye rahat rahat çıkanların büyük bir çoğunluğu 50 ila 60 arasında notlar alıyorlar. İşte bu kendini bilmeyen cahil ama cesur, gereksiz yere başarılıymış gibi hisseden hadsiz kişi. Bir tarafta var ki sınavdan 50 – 60 alacağını tahmin ettiğini söyleyenler… İlginçtir ki bu kitlenin büyük çoğunluğu 80-90 arasında puan alıyor sevgili okur. Şimdi durum şu: Cahil ve hak etmemiş, kendini gereksiz yere büyük görüyor. Ortalama başarıda sorun yok. Ama kaliteli ve iyi insanlar kendi başarılarının farkında değiller ya da kültürleri onlara gereksiz bir tevazu aşılamış. Kendini bil sevgili okur cahile ahkam kesmekten çekinme artık.

Biri, yarım fersahlık bir çevresi olan, insanların yaşadığı ve toprağın işlendiği bir adadır: daha küçük olan diğeri ise ıssızdır, torağı sürülmemiştir ve dalgalarla, fırtınaların büyük adaya yaptığı zararları onarmak için buradan sürekli toprak alınması nedeniyle sonunda yok olup gidecektir. İşte bu şekilde, daima zayıfın varlığı, güçlünün yararına kullanılmaktadır.  – Sayfa 90

ROUSSEAU’YLA AKIL YÜRÜTMEK

Böyle somuttan soyuta akıl yürütmeyi pek sevmiyorum bana çok düz geliyor ama yukarıdaki benzetmeli önerme oldukça doğru hem evrim de bunu emrediyor.

Ama ruhumuzun, zamanın kendisi için hiçbir şey ifade etmediği, şimdiki zamanın geçişine dair iz bırakmadan, -hiçbir yoksunluk veya korku, yani var olduğumuzu hissetme duygusu dışında hiçbir duygunun izini taşımadan- sürüp gittiği, ruhumuzun sadece bu duyguyla dolduğu; ruhumuzun, geçmişi anımsamaya veya geleceğe uzanmaya ihtiyaç duymadan rahatça dinlenebileceği ve bütün varlığını yoğunlaştırabileceği yeterince sağlam bir temel ve onun bu temeli bulabildiği bir durum varsa, bu durum devam ettiği sürece insan kendini mutlu sayabilir.

söz konusu olan da yaşamın zevklerinde olduğu gibi eksik, zavallı ve göreceli bir mutluluk değil de, insan ruhunda doldurulması gerekli bir boşluk olduğu duygusu bırakmayan yeterli mükemmel ve tam bir mutluluk olur Suyun akıntısına bıraktığım sandalın içinde uzanmış yatarken olsun, dalgalı gölün kıyılarında veya bir derenin mırıldanarak aktığı güzel bir kıyıda çakılların üzerinde otururken olsun, Saint Pierre Adası’nda yalnız başıma daldığım düşlerdeki ruhsal durumum işte böyleydi. – Sayfa 99

ANLAŞILMAK İÇİN YAZMIŞ

Anlaşılmak için yazmış ama edebi olmaktan hiç ödün vermemiş sevgili okur, beş duyunun devindiği, tamamlanmış olma anının resmedildiği yukarıdaki pasaj oldukça önemli. Sürekli planlar projelerle yatıp kalkmak doğru değil. İstemediğimiz işlerde çalıştığımız için tatilde istediğimiz işleri yapmak için acele etmemiz doğru değil. Aslına bakarsanız 21. yüzyılın birçok kısmı doğru değil ama bizim en açıkça ifadeyle mutlaka ama mutlaka dinlenmeye ihtiyacımız var sevgili okur. Tembellik yapma hakkına kesin suretle ihtiyacımız var. Yaratıcılığımızın benzini oturup duvara bakacak zaman bulmakta. Bana sorarsanız asla tam bir edebiyatçı olmayan Charles Bukowski’nin de deyimiyle: ‘İnsanlar tavana bakıp boş boş duracak an bulamadıkları için sapkınlaşıp saçmalaşıyorlar.’

En sevimsiz nesneler arasında bile hoş hayallerle beslenmesini bilen ve duyularıyla kavradığı tüm nesnelerle düşlerini zenginleştirebilen bir düşçü için bu, kuşkusuz iyi bir fırsattır. – Sayfa 101

Yalnız yaşamak önemli bir beceri sevgili okur ama kendini kandırmak da öyle. Yaşadığınız hayattan memnun olmayabilirsiniz. Bunu değiştirmek için bir şey yapmıyor ya da yapmak için güç bulamıyor da olabilirsiniz. Girdiğiniz her işte başarısız olmuş, siz geldiğinizde perondaki bütün trenler kalkmış, son anda atladığınız trenden de tekme tokat atılmış olduğunuzu hissedebilirsiniz ya da Sisifos efsanesindeki gibi bir kayayı sürekli dağın tepesine çıkarıp son anda kayanın aşağı yuvarlandığını ve tekrar yukarı çıkarmak zorunda kaldığınızı, bu durumun sonsuz bir döngü içinde tekrarlandığını hissediyor da olabilirsiniz. Ne hissederseniz hissedin. Buna katlanmak zorunda değilsiniz.

PEKİ ÇÖZÜM?

Çözümü var: Kendini kandırabilirsin. Bu kötü bir şey değil. Yaşamak için güç veren, ona yaratıcılık sağlayan harika bir iş. Beyni kandırmanın çeşitli yolları var, eninde sonunda yaşamak zor bir şey ve bunu katlanır kılmak için yöntemler keşfetmek zorundayız.

Okumak, izlemek, hayal kurmak gibi. Nasıl ki Tutunamayanlar’da kahraman, okula varana kadar sıkılmamak için otobüsün her durduğu ve geçtiği durağı yediği ya da attığı bir gol gibi düşünerek vakit geçiriyorsa; Nasıl ki Mr. Robot’ta çok sevgili Elliot hapishanede kaldığı günler için kendine kurgusal bir dünya yarattıysa. Biz de bunu yapabiliriz. Daha önce hep yaptık. Bu anlamsız gerçek tutkusu 21. yüzyılda başladı. Öyle bir hale geldik ki çocukların düş kurma alışkanlığı kalmadı, öğrenciler bile hayalsiz. İlginç bir şekilde futbolcu olmak isteyen çocuk yok artık. Kimse inanmıyor. Kendimizi birazcık da olsa kandırmaktan çekinmemeliyiz.

DENEYİME GÜVENMEK

Düşünürken keşfettiğim budur işte: Bütün bunlar o güne kadar dikkatimi çekmemişti. Bu gözlem bana hareketlerimin esas ve gerçek sebeplerini sandığım kadar bilmediğimi kanıtlayan, birçok başka gözlemi hatırlattı. – Sayfa 106

Tecrübene ne kadar güvenirsin sevgili okur? Onlar seni yanılmaz ve daha mı güçlü yaptı yoksa tecrübe ayaklarının altında sallanan güvenilmez bir zemin mi? Ben mesela yemek yaparken hep çöp poşeti açarım. Ancak poşet eğilir bükülür sağına soluna yemek bulaşır ve pratik olmaz. Fakat o güne kadar ki tecrübem başka bir yolla düşünmeme fırsat bile vermemiştir. Bende her seferinde bu zahmetli yolu kullanırım. Her seferinde doğru bildiğim şeyi yapar yani yeni bir çöp poşeti açarım. Fakat bir gün misafir olarak gittiğim bir evde yemek yapılırken çöp poşeti yerine ayrı bir çöp tabağı çıkardıklarını gördüm. Bu çok mantıklıydı çünkü hiçbir yere bulaşmıyordu.

En son da tabağı çöpe döküp suya tutuyorlardı. Fazlasıyla pratikti. Şok oldum çünkü sadece yemek yaparkenki hareketlerim bile kendi seçimimin sonucu değildiler. Tecrübem beni her seferinde poşet çıkarmaya zorluyordu ama edindiğim yeni tecrübe artık tabak çıkarmaya başlamamı sağladı. Yeni bir tecrübe belki başka bir yol kullanmaya mecbur edecek. Hiçbirini seçmedim. Düşünmedim. Düşünemedim değil aklıma bile gelmedi. Yeni bir şey görmem gerekti. Hayatta bu şekilde farkında olmadan yürüttüğüm çok fazla hareket var. Duygusal durumlardan bahsetmiyorum dahi.

İNSAN YAZGISI

Belki yıllardır aynı evrende yaşadığım için her şeyin çok tanıdık geldiğini düşünüyorum ama doğru değil daha iyi yaşamak için gözlem sayısını artırmak, yeni yerler görmek ve yeni şeyler yapmak gerekiyor. Sabit kalmak yerine çöp tabağı kullanılan bir eve misafir gitmek. Otogarın kalabalıklığından ve curcunasından dem vururken basit sade ve anlaşılır tabelalarla dolu bir ilçe garajı görmek. Yeni fikirlerin uygulanabilir olduğunu görmek gerekiyor.

Yazgımı düzenleyenlerin en çok özen gösterdikleri şey, beni sahte ve aldatıcı görüntülerle sarmak olduğundan, erdemli bir davranış, beni, düşürmek istedikleri tuzağa çekmek için konmuş bir yemden başka bir şey değildir. Bunu biliyorum: biliyorum ki , bundan sonra elimden gelebilecek tek iyilik, istemeden ve bilmeden kötülük yapma korkusuyla kendimi herhangi bir şey yapmaktan men etmektir.  – Saya 107

Bu, insanın kendine olan güvenini kaybetmesiyle alakalı bir durum. Jean Jacque Rousseau gibi yaratıcı bir beyin dahi kimi zaman kendine olan güvenini kaybediyor ve adım atmaktan çekinir hale geliyor. Hatta bu durum sanırım sadece onun kadar büyük beyinlerde ortaya çıkıyor.

İYİLİK VE YÜKÜMLÜLÜK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ

Çünkü uyumlu, kendini büyük görmeyen naif insanlar etrafındakilerden duyduklarıyla bazen kendilerine
duydukları inancı kaybedebiliyorlar. Bütün etraf bir olmuş yaratıcı zihinlerle mi uğraşıyor diyebilirsin sevgili okur. Cevabım bilimsel olarak evet. Bilim bize gösteriyor ki özellikle ikinci dünya savaşı sonrasında klinik psikoloji araştırmalarının artmasıyla beraber. Psikoloji ikibinli yıllara gelindiğinde çok daha bireysel konuların üzerine eğilmeye başladı. Mutluluk bilimi olarak adlandırılan yeni bir alan var. Bu alandaki çeşitli ölçeklerin, envanterlerin verilerine göre hakikaten başka insanların düşmesinden mutlu olan, arkadaşının iyiliğini istemeyen bir insan kitlesi var. Artık adına insan doğası deyin, kapitalizm deyin ne derseniz deyin böyle bir durum var. Dolayısıyla uyumlu ve romantik birey kendini korumak zorunda. Jean Jacque Rousseau hayatından kendimize dair şu dersleri çıkarmalıyız. Entelektüel yeri geldiğinde dik durabilmeli ve farkında olduğu değerini korkmadan işlemeli.

Bu eğilim, güçlü gerçek ve saftı ve ruhumun en gizli köşesinde, hiçbir şey onu asla yalanlamadı. Ne var ki beraberlerinde getirdikleri görevler yüzünden yaptığım iyilikleri bir yük gibi görmeye başladım. Öylelikle bu işin zevki kayboldu ve başlangıçta hoşlandığım özeni sürdürmek, bana adeta dayanılmaz bir sıkıntı gibi gelmeye başladı. Kısa süren refah dönemlerimde, birçok insan benden yardım istedi ve onlara  verebileceğim hizmetlerden hiçbiri, onlardan esirgenmedi.

SON GÖRÜŞLER

Fakat canı gönülden yaptığım bu iyiliklerden, önceden tahmin edemediğim ve artık boyunduruğuna katlanamadığım bir yükümlülükler zinciri doğdu. İlk hizmetlerim bundan yararlananların gözünde, ardından gelmesi gereken hizmetlerimin başlangıcından başka bir şey değildi ve herhangi bir zavallı bana kancayı takıp bir iyilik elde ettiğinde olay bitiyordu ve özgür irademle yapılan bu iyilik, daha sonra onun duyabileceği büyün ihtiyaçlar için sınırsız bir hak oluyor, onları yapamayacak halde olmam bile bir özür olmaya yetmiyordu. İşte bu şekilde en tatlı zevkler bile benim için sonradan külfetli yükümlülüklere dönüştü. Sayfa 107 – 108

Bir insanı bir şeyi yapmaya mecbur etmek istiyorsanız yapmadığı için suçlu hissettirmelisiniz. Jean Jacque Rousseau için yapılan muamele de aynısı bir insan hayat tecrübesini dünya bilgisini bu kadar sade ve basit bir yolla açıklayabilir mi? Hepimizin gündelik hayatta yaşadığı sıkıntıları tek bir paragrafla anlatmış Jean Jacque Rousseau. Ailemizin, arkadaşlarımızın, sevgilimizin beklentileri hep yukarıdaki pasajla alakalı sevgili okur.

Sadece iyiliksever insanların anlayabileceği yukarıdaki pasajla ilgili. Uyanık olmayan, saf insanların anlayabileceği. Sonrasını kestiremeyen, hesap yapmayan insanların anlayabileceği pasajla ilgili…

İYİ OLMAK YETMEZ AKILLI OLMAK GEREKİR

O zaman anladım ki, iyiliğin kendisi de dahil bütün doğal eğilimlerimizin tedbirsizce ve düşünülmeden toplum hayatına sokulması durumunda, bunlar nitelik değiştirerek, çoğu kez başta yararlı oldukları ölçüde, zararlı da olabilirler. Bu kadar çok acı deneyim, yavaş yavaş başlangıçtaki eğilimlerimi değiştirdi; daha doğrusu, onları gerçek sınırına çekerek, başkalarının kötülüklerini kolaylaştırmaktan başka bir işe yaramadıklarında iyilik yapma eğilimime artık körü körüne uymayı öğretti. – Sayfa 108

Yanlış okumadınız evet uymayı öğretti. Jean Jacque Rousseau burada bir tercih yapıyor. “Modern” dünyada iyiliğin para etmediği sonucuna ulaşıyor ancak sonra iyiliğin para etmesi amacıyla yapılmadığı sadece yapılmak için yapıldığını kavrıyor. İyilik yapan insanın aslında her zaman kaybeden taraf olmadığını çünkü iyilik yapan insanın kazanmakla bir işi olmadığını keşfediyor. Onu güzelleştiren şeyin de bu olduğuna hükmediyor ve hayatı bildiği gibi yaşamaya karar veriyor. Bir karşılık bir adalet bir sonuç beklemeden iyiliğe devam etmek…

Gördüm ki bir iyiliği zevkle yapabilmem için, zorlanmadan, serbestçe hareket etmem gerekiyor ve iyi bir işten alacağım tadın yok olması için, onun benim gözümde bir görev olması yetiyor. O andan itibaren, mecburiyetin ağırlığı , en tatlı zevkleri bile bir yük haline getiriyor ve Emile’de dediğim gibi, inanıyorum ki şayet Türklerin arasında yaşıyor olsaydım, tellallar kocalık görevini yapma saatinin geldiğini haber verdikleri zaman kötü bir koca olurdum.  – 109

TÜRKLERLE İLGİLİ BÖLÜMLER

Paragrafın altını çizme sebebim Jean Jacque Rousseau nun Türklere selam çakması değil; çok insani başka bir durumu adlandırmış olması. Adlandırmak çözmekten önemlidir çünkü sevgili okur. Söz gelimi suyun dünyanın başlangıcından beri kaldırma kuvveti vardır ama Arşimed gibi bir adamın çıkıp illaki bunu adlandırması gerekmektedir. Jean Jacque Rousseau nunyaptığı da tam olarak bu çözmüyor ama adlandırıyor.

Akrabanızı bir sevdiğiniz için bir de artık aramak zorunda olduğunuz için aradığınızı düşünün hangisi daha samimi? Hangisi  daha gerçek? Toplumsal rollerimiz acaba bizi gerçek doğamızdan daha farklı hareket etmeye mi zorluyor? Elbette eğitim ruhlarımızı inceltiyor daha kibar hayatlar sürmemizi sağlıyor ama acaba bir yerde istemediğimiz insanları aramamak bu gidişe bir dur demek mi gerekiyor? İnsanlığın bin yıldır konuşageldiği mevzular bunlar. Oyunu kurallarına göre oynamazsan yalıtılıyorsun Jean Jacque Rousseau gibi yalnızlığına çekiliyorsun. Politik olmak zorundasın sevgili okur.

Hayat bir çok açıdan çok sıradışı bence.

Görevimle kalbim, birbiriyle ters düştüğünde, görevim çok ender olarak ve ancak bu konuda kendimi zorlamamla zafer kazanabilirdi; yani çoğu zaman güçlüydüm, fakat eğilimlerime karşı hareket etmek benim için her zaman imkansız olmuştur. Emir ister insanlardan, ister görevimden, ister zorunluluktan gelsin, kalbim sustuğunda, iradem de sağır kalır ve içimden itaat etmek gelmez. – 109 – 110

Zorunluluklar ve istenenler çelişkisi, olan ve olması gerekenin tükenmek bilmez savaşı… Sevdiğiniz işleri yapmak için o zorunlulukları yerine getirmeye mahkum oluşunuz. Bu çemberin dışına çıkmak çok kolay bir iş değil.

NOT: Hiç meraklanmayın üçüncü bölüm gelecek. Yani umarım. Ölmez sağ kalırsak, başımıza bir iş gelmezse.

Kabul ediyorum bir yayıncı olarak Basri Abi’den öğrendiğim, videoda geçen –özellikle- Rumlar hakkında anlattıklarımı mutlaka bir teyit etmem gerekirdi ama sağlam bir kaynak bulamadım sevgili okur. Onun da dışında bu ülkede yaşanan birçok şeyin sadece halkın hafızasında saklı olduğunu bildiğimden direk böyle anlatmak istedim. Geçmişimize dair bilgimiz o kadar sınırlı ki isteyen Gürsel KORAT okuyabilir. Ben Basri Abi’ye güvenmeyi tercih ediyorum.

Malumatfuruş bilgilerle harmanladığım, Ecemsiralines ve Feyime ile yaptığımız Tirebolu gezisi böyleydi.

Aşağıdakiler de Ecemsiralines’in ve benim çektiğim Tirebolu fotoğrafları:

Görüşürüz.

SON NOT

Kaliteli bir video aygıtım var ancak kurgu yapacak sağlam bir bilgisayarım yok. Görüntü o yüzden çamur gibi. Biz para kazanana kadar sabret sevgili okur. Evet Feyime’yle biz evleniyoruz. Henüz il dışı tayinleri açılmadı ama açılırsa sanırım Tirebolu’nda oturacağız. Tirebolu Gezilecek Yerler videosu çektiğim günlerden bu günlere gelmek şaşırtıcı. Tirebolu güzel bir yer deniz manzaralı bir daireyi 300 bin lira gibi bir rakama satın almanız ya da denize sıfır bir evde bin lira bandında bir kiraya oturmanız olanaklı. Ben şu an bir büyükşehirdeyim ve yaşadığım deliye bin lira ödüyorum. Bundan önceki evime demeyeyim deliğime ise 1250 lira ödemekteydim.

Tamam Tirebolu güzel ama çok seviyoruz ama olanak verseler İzmir ya da Ankara’da yaşarız yalan yok. Biraz da mesleki zorunluluklardan oluyor bu Tirebolu’da yaşama gerkesinimi ama heyecanlıyız bakalım. Tirepolis plajına iner denize gireriz. Arabaya biner Park Pide’ye Kapalı Pide yemeye gideriz.

Varıp taşınınca o evden de bir Vlog çekerim. O zamana kadar kendine iyi bak okur.

Apartman dairelerinin, teras katlarının ya da iki katlı stüdyoların cam, geometrik dizaynla buluşması kendini en çok toplu yaşam alanlarında, kütüphanelerde ve banyo, yatak odası gibi özel yerlerde gösteriyor. İşte karşınızda Eski Ev Yenileme Fikirleri

İnsanın evde kaldığımız şu günlerde malayı çimentoyu alıp sağı solu yıkıp yeniden yapası geliyor yemin ederim. Duvarları falan baştan mı boyasam diye iç geçiriyor insan. Hem mis gibi tiner miner mikrobu virüsü de kırılır. Şöyle eskimiş sehpaları baştan boyasak, kasalardan orta sehpa yapsak diye düşünülüyor yemin ederim.

KENDİ KENDİMİZE EV YAPABİLİR MİYİZ?

Tabi yukarıdaki görsellerde gördüğünüz evler profesyoneller tarafından yapılmış ama ben çok korkmuyorum artık o profesyoneller lafından tamam elbette deneyimiyle bizden daha iyi yapacakları daha kısa sürede tamamlayacakları kesin ama artık Youtube’da bile parka nasıl döşenilir videoları var. Denene denene yapılır bence. Hatta daha önce Feyime’nin seslendirdiği eşinden ayrıldıktan sonra Youtube’dan yararlanarak çocuklarıyla iki katlı dev bir ev inşa eden bir kadının videosunu paylaşmıştık burada.

Hatta bir ara bulup yer imlerime eklemiştim ama unuttum. Bir web sitesi kocaman kuşe kağıda baskılı dev gibi bir ev yapım kılavuzu satıyordu. İçinde malzemelerin sayısından tutup hangi aletler kullanılacağına kadar her şey var. Alacaksın çorak bir yerde bir arazi. Evi dikerken etrafını da ağaçlandıracaksın. Mis gibi yaşayıp gideceksin. Kente de çok uzak olmayacak ama. Ya da baştan yapması keyifli ama pahalıya mal olur dersen Eski Ev Yenileme Fikirleri araştıra araştıra ufak ufak değiştire değiştire içine sinen yaşam alanını yaratacaksın.

Valla ben kök salmayı seven bir insanım dünyanın görmediğim yerlerini de görmek isterim ama turist olarak. Gideyim geleyim sonra evime oturayım isterim. Ev insanın ilk evreni. Huzur bulduğu korunaklı alanı. Kolay kolay terk etmem evi.