İçerik Özeti

Doktora tezimi vermeye Ankara’ya gittiğim bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Gezi yazısıyla anının karışımı bir içerik oldu.

Ankara Yolculuğu – Doktora Tezimi Teslim Etmeye Gidiyorum

Yolculuk Ankara’ya… Yirmi beş gün önce savunduğum doktora tezimi teslim etmeye gidiyorum. 6 yıllık sürecin sonu. Taşındım, üç kent değiştirdim, iş değiştirdim, evlendim… Doktora hala bitmedi derken sonunda bitti. Özellikle son altı ayı inanılmaz zorlayıcıydı ama insanların anlattıklarını duydukça hocalarım konusunda hep şanslıydım.

Otobüse Giresun’dan bindim. Karadeniz’den çıkarken bilirsiniz otobüs her yere girer. İlçelerden, terminallerden insanlar gelir. Akademik kariyerin çoğu bu otobüsler beklenerek, dar koltuklarda çalışılarak, dinlenme tesisleri adımlanarak, sabaha karşı köpeklerle birlikte HAVAŞ beklenerek geçer. Paralar hep yollara gider.

Dinlenme tesislerinin de ayrı bir ruhu vardır ama her biri birbirinden farklıdır. Kimi izbe, kimi canlı, kimi işlek kimi de belki gidilen saatle ilgili çok durgun. Ne bileyim kimi dinlenme tesisi çok dindardır mesela. Satılan ürünlerden yapısına anlarsın onu. Kiminde de hiç yoktur böyle bir durum.

Her birinde garip bir içerikle karşılaşırsın. Bu son yolculukta da böyle oldu. Dinlenme tesisinde gördüğüm garip oyuncağa bakın mesela.

Dinlenme tesisinde satılan garip oyuncak bebeklerden biri.

Bu da bir kedi. Sordum mola veren bir arabadan bırakıp gitmişler. Burada bakılmış. Sonra yakındaki karakola vermişler ama karakoldan kaçıp gene buraya gelmiş. Bir dinlenme tesisi bağımlısı sanırım. Sevimli bir şey.

Ankara’ya Merhaba

Ankara’ya girdik. Griliğine doyamadığım bu güzel kent alaca bir sabahla karşılıyor beni. AŞTİ’de inip Ankaray’ a geçiyorum. Ancak arıza var. Yarım saat kırk dakika bekledim. Şanssızlıklarla başlamak üzücü. Üstelik ortalık baya kalabalıklaşıp hararetlendi.

Sorun giderildi. Ankaray’a bindim ve Kurtuluş durağında indim.

Ankara Üniversitesi’nin altı yıl boyunca yürümekten inanılmaz keyif aldığım yokuşu.

Üniversitemin girişi. Yaşamım böyle yokuş çıkmakla geçti. Yüksek Lisans’ta da Dokuz Eylül’e tırmanıyordum. Yalnız Dokuz Eylül’ün yokuşu daha uzun ve acımasızdı. Burada yürümesi biraz daha keyifli.

Tezin ciltlemesini ve baskısını fakültenin içindeki kırtasiye yapacak. Tez ciltleme işlerinde üniversite fark etmeksizin herkese eğer fakülte içinde bir kırtasiye varsa o kırtasiyeleri öneririm. Bu işi çok sık yaptıkları için hata yapmıyorlar ve gördükleri yanlışlarda da sizi uyarıyorlar. Ben tezimi elektronik iletiyle yollamıştım. Basılıp ciltlendi. Doğrudan alıp teslim edeceğim ama kırtasiye henüz açılmadı. Açılana kadar fakültenin koridorlarında biraz dolaşıyorum.

Burası ÇOGEM (Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Uygulama ve Araştırma Merkezi) Türkiye’nin ilk Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Araştırma ve Geliştirme Merkezi. Prof. Dr. Sedat SEVER tarafından kuruldu. Web sitesini kontrol edebilirisiniz çocuklar için yaşlara göre kitap önerileri var. Bunun dışında yürüttükleri yararlı çalışmaları ve her sene verdikleri ve artık çocuk yazının saygın bir yer edinen ödülleri var.

Kütüphaneye gidip son kontrolleri yapıyorum. Kırtasiye hala açılmadığı için Tombiş’de bir yemek…

Fakültenin yakınındaki Tombiş’in muhteşem kumrularından biri.

Tezi aldım. Enstitü’ye teslim ettim ve işlem tamam!

Doktorayı bitirmiş bir öznenin ruh hali.

Bir süre durdum. Bundan sonra ister sola yürürüm ister sağa. İster kahve içerim ister yerdeki karıncaları seyrederim. Biraz nefes aldım.

Bundan sonrası yürümeyi en sevdiğim yol. Kızılay Cebeci arası. Üşenmedim yolun tamamını videoya aldım ve Youtube videosuna ekledim. Dinlenmek için bu yolu benimle birlikte yürüyebilirsiniz. Bir yorum ya da konuşma yok. Sıkılırsanız bir sonraki bölüme atlayın.

VIDEO GELECEK

Bunların dışında. AŞTİ baya gelişmiş yalnız. Üst katta kent kartla girilen Avrupa standartlarında çalışma alanları var. Popeyes, Burger King bile açılmış.

Ben hisli dönerim bugüne kadar yaşadıklarım gözlerimin önünden geçer falan sanıyordum ama öyle olmadı. Hayli de olaylı bir yolculuk oldu. Samsun’da otobüsümüz değiştirildi. Uzun süre bir belirsizlik içinde bekledik falan… Kaptanla muavinin muhabbetini dinleye dinleye geldim ama.

Bu yolculuğun bir anısı kalsın istedim. Hocam önemli olanın doktor unvanını almak değil taşımak olduğunu söylemişti. Şimdi geriye daha çok çalışmak kaldı. İlk konferans 13 Ocak’taydı!

Yalnız o da bitince şimdi 6 ay bilgisayar oyunu oynayıp, Youtube’a içerik üretip, yarım kalan romanımı tamamlayacağım. Bir de koltuğa uzanıp bol bol Feyime’yle sohbet edeceğim.

Görüşmek üzere, esen kalın.

Kaynaklar

https://www.ankara.bel.tr/

https://cogem.ankara.edu.tr/

Yazıda bellek ile ilgili bilimsel verileri paylaşacak, öğrendiklerimizin ne kadarını anımsarız? sorusuna yanıt ararken öğrendiklerimizi unutmamak için neler yapmamız gerekir? sorusunu tartışacağız.

Bir öğretmen olarak en çok sorun yaşadığım konulardan biri öğrencilerin öğrendiklerinin çoğunu çabucak unutmaları. Hermann Ebbinghaus’a göre öğrendiklerimizin %56’sını ilk bir saat içinde, %66’sını ilk bir gün içinde, %75’ini de altı gün içinde unutuyoruz. Yani aslında bütün çaba anlattıklarımızın %25’ini kalıcı duruma getirmek için.

Peki bu kadar yüksek unutma oranını engellemek ya da anımsamayı kolaylaştırmak için ne yapmak gerekiyor?

Öğretmenler 21. yüzyılda artık ezberci öğretimin kısa süreli anımsama dışında bir işe yaramadığını kabul etmiş durumda ve işe yarar yeni yöntemler araştırıyorlar.

Söz gelimi Blake Richards ve Paul Frankland adındaki iki nörobilimci unutmanın bir kayıp olduğuna ilişkin yaygın bellek görüşüne karşı çıkıyorlar. Belleğin sanılanın aksine bilgileri doğru depolamakla ilgili bir süreç olmadığını ortaya koyuyorlar. Richards ve Frankland’a göre, bellek, deneyimle ilgili bir süreç. Yaşadığımız her deneyim biz istesek de istemesek de bellek tarafından işleniyor ve seçimlerimizi etkiliyor. Yani bellek yıllardır benzetildiği üzere gereksinim duyduğumuzda istediğimiz kitabı almamızı sağlayan düzenli bir kütüphane gibi değil; her veriyi ayırt etmeden toplayan internet örümcekleri gibi davranıyor ve bizi deneyimlerimize dayalı sonuçlarla karşılaştırıyor.

İnsan Belleği

Keşfe göre, yıllar önce okuduğumuz; olayların akış sırasını, karakterlerini hatta konusunu bile anımsamadığımız kitap bile zamanında bize yaşattığı deneyimle seçimlerimizi etkiliyor. Kitap bu deneyimi bize beş duyumuzu devindirerek olayı yaşayanın okur olduğu büyüsünü oluşturarak katıyor. Aynı şeyi okuldaki dersler için de düşünmek olanaklı. Bir konu ne kadar çok duyu devindirilerek işlenirse o kadar deneyim elde ediliyor ve anımsamak da o kadar kolaylaşıyor. Burada önemli olan çok uyaranlı öğretim ortamı yaratacağım derken çocuğun bilişsel yükünü artırarak öğrenmesini engelleyecek karmaşıklıkta işler yapmamak. Hoş ülkemizde uygulanan öğretim programları ve sınavlar yüzünden her konu için çok uyaranlı eğim durumları hazırlamak da olanaklı değil ama em azından ders kitaplarındaki etkinliklerin daha iyi tasarlanması ya da yorumlanması, öğrencilerin öğrendiklerini anımsama yüzdelerini artıracak bir yöntem.

BELLEĞİMİZ ANILARIMIZLA BİÇİMLENİYOR

Tüm anıların ya da öğrenmelerin de aynı biçimde depolanmadığını bilmek gerek. Örneğin,

1) NRMOK

2) PORTAKAL

Sözcüklerini ele alalım. İkinci sözcüğü anımsamak anlamlı bağlantılar kurmamızı sağladığı için daha kolay. Portakal sözcüğü okuyanın belleğine rengi, kokusu ve hatta portakalla ilgili anılarıyla birlikte kancalanıyor. Anımsanması da buna koşut olarak kolaylaşıyor. Bu bakımdan yeni bilgilerin olabildiğince çok bağlantı kurularak öğretilmesi gerekiyor.

Unutmayın her şey, biz farkında olmasak bile belleğimizde depolanıyor ve seçimlerimizi etkiliyor. Psikanaliz sırasında bir danışan gündelik yaşamından söz ederken gül desenli bir paspas aldığını anlatıyor. Uzman bir anda yıllar önce annesiyle yaşadığı bir anıda gül objesinin danışanın belleğinde olumsuz kodlandığını keşfediyor. Danışanın bu objeyi her gün çiğnediği bir nesnenin üzerinde beğenmesi paspas seçimi gibi basit konularda bile her öğrenmenin seçimlerimizi etkilediğini ortaya koyuyor.

Dikkatli bir biçimde kalıcı bağlantılar kurmak için beş duyuyu devindirmek özenli hazırlanmış eğitim durumları sayesinde anılarla pekiştirmek gerekiyor.

TEKRAR HÂLA ÖNEMLİ

Diğer yandan MIT nörobilimcilerinden Richard Cho, 2015 yılında yazdığı bir makalede sinaptik güçlendirme mekanizmasından söz ediyor. Buna göre, nöronlar ne kadar sık ateşlenirse belleğimizin anımsama başarımı da o kadar artıyor. Alzheimer hastalarına da bu nedenle bulmaca çözdürüldüğünü aktarabiliriz. Hatta makaleye göre depolanan ve solmakta olan bir bilgi bile tekrar edilip ona yeniden erişilince tazeleniyor. Dolayısıyla belirli aralıklarla işlenen konuların tekrar edilmesi de öğrenmelerin kalıcı olmasını sağlayabiliyor.

Diyalogla Kazanılan Deneyim ve Bellek

Bu arada uzman olduğum Türkçe öğretiminden hareketle nitelikli şiirler okumanın da nöronları ateşlemede bulmaca kadar verimli bir başarım gösterebileceğini belirtmem gerekir. Çünkü şiirde de daha önce hiç yan yana düşünülmemiş sözcüklerden oluşan “mavi ayrılık” gibi söz grupları nöronlar arasında daha önce hiç kurulmamış bağlantıların oluşmasını ve sinapsların çarpışmasını sağlıyor. Şiirin niteliği de bu konuda önemli elbette. Ece Ayhan ve Turgut Uyar’ın şiirleri anlattığım durumu somutlayan güzel örnekler oluşturmaktalar. Şiirselliğin ne demek olduğuna ilişkin daha fazla bilgi edinmek isterseniz. Doç. Dr. Nihat BAYAT’ın makalelerini inceleyebilirsiniz.

Bu anlatılanların yanında kişisel deneyimlerinden ve okuduğum makalelerden hareketle aşağıda kullanılabilecek birkaç yöntem daha sıralayacağım.

ÖĞRENMEYİ KALICI HALE GETİRMEK İÇİN KULLANILABİLECEK YÖNTEMLER

YAZARAK ÖĞRENME

İnsanoğlu, okuduklarının %30’unu, duyduklarının %20’sini, gördüklerinin %30’unu anımsıyor. Hem görüp hem duyduklarının ise %50’sini… Hatta Görüp, duyup, söylediklerinin %80’ini… Ama görüp, duyup, söyleyip, bir de dokunuyorsa bu oran %90’a kadar çıkıyor. Yukarıda deneyimlerden söz ederken adını geçirdiğimiz çok uyaranlı öğrenme ortamı bu nedenle öneriliyor. Ancak uyaran bakımından yoksul sınıflarımızda derslerin en azından eskiden olduğu gibi tahtaya yazıldıktan sonra üzerine konuşularak anlatılması, öğrencilerin tahtadakileri defterlerine geçirmelerinin beklenmesi, işitme ve görme duyularını devindirmesinin yanında yazmalarını da sağladığı için öğrenmenin kalıcılığını artırabilir. Hem öğrencilerin elle yazması anısal belleklerini de sürece katar ve kalem sayesinde dokunma duyuları da işe koşulmuş olur. Elbette en mükemmel yol bu değildir ancak yetişmesi gereken konular ve sınav koşulları düşünüldüğünde bu denenecek bir yol olarak düşünülebilir.

AKRAN ÖĞRENME

KPSS’ye hazırlanan her öğretmenin bildiği bu yöntem, iki arkadaşın eksik oldukları konularda birbirlerine yardımcı olarak yeni şeyler öğretmesini sağlayan bir yöntemdir.

Akran Öğrenme

Derslerde etkin kullanmak, çocuğun hem arkadaşlarıyla kurduğu etkileşimi artıracak bu sayede anısal belleğini de daha çok işe koşmasını sağlayacaktır. Bilmeliyiz ki anısal belleğin dahil olduğu öğrenmeler kalıcı olma eğilimindedirler.

BOŞLUK ETKİSİ

Edinilen her bilginin bir ürüne ya da sonuca dönüşmesi olanaklı değildir. Bazı bilgiler başarıma ya da sonuca dönüşmeyebilirler. Bu o bilginin öğrenilmemiş olduğu anlamına gelmez. Davranışçılık akımı ise bunun tam tersini iddia eder ve mutlaka öğrenenden bir başarım ya da sonuç bekler. Öğrenmeyi bir süreç olarak algılamaz o bakımdan da 21. yüzyılda önemini yitirmiştir. Ancak davranışçılığın en önemli özelliklerinden olan tekrar önemini hala korumaktadır.

Ancak tekrar için de denenebilecek yeni yöntemler keşfedilmiştir. Boşluk etkisi öğretmenin her iki üç haftada bir anlattıklarını tekrar etmesi ya da buna dönük ödevler vermesi olarak tanımlanabilir. Solmakta olan bilgileri tazelemek için ideal bir yöntemdir.

SIK TEST

Sık test, öğrencileri not kaygısından ve rekabetten uzak tutarak oyunlarla konunun tekrar edilmesini sağlar. İşlenen konuya ilişkin sorular, özellikle dijital öğretim araçlarıyla oyunlaştırılarak sorulur ve kaygıdan arınmış güvenli ortamda rahat bir tekrar sağlanır.

KAVRAMLARI SERPME

Bir öğrenmeyi tekrar ederken o öğrenmeyi anlatış sırasıyla değil o sırayı bozarak öğretme işidir. Böylece öğrenmeler arasında farklı anımsama kancaları oluşarak konu öğrencinin belleğine yeni bağlantılarla da kazınacaktır.

METNİ VE RESİMLERİ BİRLEŞTİRME

Hal-i hazırdaki bilgileri yorumlayarak bir tabloya ya da görsele dönüştürmek hem öğrencilerin bu tabloları ya da görselleri yorumlarken devindirmesi gereken bilgileri anımsatacak hem de tablo ve görsel oluşturma ödevleri kullanılarak öğretim sürecine etkileşimsel bir katkı sunmaları sağlanacaktır.

PEKİ AİELER NELER YAPABİLİR?

Aileler, çocukların düşünme becerilerini geliştirmek, okumaya yöneltmek ve belleğinin kapasitesini artırmak için alışveriş listelerini çocuklarıyla beraber yapabilirler. Onların yanında gazete ve dergi okuyarak onları da okumaya yöneltebilirler. Dergi ya da gazetelere metin, resim gibi çocuklarının yaptığı ürünleri beraber göndererek onların sanata ilişkin kalıcı deneyimler elde etmesini sağlayabilirler.

Çok Uyaranlı Öğrenme

Bir çocuk için en önemli zaman dönemi okuldan da önce, ailesiyle geçirdiği 0 – 7 yaş arasını kapsayan zaman dönemidir. Evinde dergi gazete kitap bulunan çocukların ileride akademik anlamda yaşıtlarından daha başarılı oldukları ve düşünme becerilerinde daha ileri seviyede bulunduklarını somutlamış onlarca araştırma makalesi bulmak olanaklıdır. Aileler onları karşılaştırabildiği kadar çok uyaranla karşılaştırmalı, gezdirebildiği kadar çok gezdirmeli ve erken yaşta dünyaya ilişkin yaşlarına uygun deneyimler elde etmesini sağlamalıdır.

KAYNAKLAR

Edutopia

Wikipedia

Cell

Maiotik

Evrimagaci

News.mit.edu

Aves.akdeniz.edu.tr

Açıklama, Xiaomi’nin resmi Twitter hesaplarından birinde yapıldı. Diğer birkaç ürün gibi kitlesel fonlamadan da faydalanmışlar. Okuyucunun tanıtım çiziminde ekranda fesleğenler görünüyor. Sağında solunda bir tuş yok gibi. Bütün kontrol ekrandan yapılacak sanırım.

Şimdi Xiaomi e-okuyucu, kendi bir kütüphane mi yaratacak yoksa ortaklıklar mı kuracak henüz bilmiyoruz. Sesli kitaplara destek sunup sunmayacakları da belli değil. Ancak bizi heyecanlandırdı. Xiaomi’nin diğer fonlama ürünleri gibi uygun, alınabilir fiyatlarda olacağını tahmin ediyoruz. 20 Kasım’ı bekleyelim bakalım.

NOT: Bu arada yıllardır şu e-okuyuc aletlere imreniyorum. Bir taraftan da çok gereksiz bir harcama gibi geliyor. Bir türlü tam emin olamıyorum. Tamam göz yormuyor harika falan ama artık zaten 7 inçlik telefonlarda mavi ışık filtresini açtığımızda da güzel güzel kitap okuyamıyor muyuz? Yani Sanki devrimsel bir şey sunmuyormuş gibi geliyor bana ya.

Akıllı saat gibi orta sınıfın parasına çökmeyi amaçlayan başak bir araç gibi .Yanlış anlamayın aleti gömmüyorum kullanmadım da uzun uzun. Çok da imrenip almak istedim hep ama acaba gerekli bir harcama mı emin değilim.

Biliyorsunuz Ankara Kızılay’da kaldırım taşları yenilenmeye başladı. Yeni kaldırım taşlarının üzerine trigonometri ve fizik denklemleri işlendi. Koca kenti dersane merdivenine çevirmişler yorumu da gelebilir ancak evrenin nasıl işlediğine ilişkin denklemlere yer verilmesi bence güzel bir hareket olmuş. Mansur Yavaş’ın aynı biçimde Türkçe dil bilgisi kurallarıyla ilgili de bir şeyler koymasını dilerdim. Bu sayede dil bilgisi bilinci artmış dilinin nasıl işlediğini bilen böylelikle anadilinde düşünme becerisini tekrar kazanma umudu taşıyan bir toplum olma yolunda bir adım atabiliriz.

Haberi ve görselleri Bir Parça Tuhaflık adı altındaki Twitter kullanıcısından aldım.

NOT: Bilgi benim gözümde şimdilik teyite gereksinim duyuyor onu belirteyim. Ağ ortamına geç kalmamak için haberi yaptım ancak 5 Kasım Salı günü gidip yerinde inceler ona göre buraya bir not eklerim.

Kızılay’a Döşenen Yeni Kaldırım Taşları umarım içinizden birinize bir net fazla yaptırır. Hepinize yakşamlar.

Bir de Milli Eğitim’in yapmayı çok sevdiği gösteriş dolu kitap okuma kampanyaları vardır. Çocukların elinde hangi kitapların olduğuna bakılmaz okusun da ne okursa okusun mantığıyla kamusal alanlarda “çocuklarımız okuyor!” temalı fotoğraflar çekilir ve paylaşılır. Baktığınız zaman bir çok çocuğun kafasının kitapta olmadığını görürsünüz. Elbette çocuğun ders kitabı dışında bir sanatsal uyaranla tanışması ya da kitaba saygı duyması açısından olumlu etkinlikler bunlar ama yeteri kadar özenli ve amacına uygun değil. Sözün özü nitelikli işler yapılıyor olsa da genele baktığımız zaman ülkemizde başarılı bir kitap toplama ya da okuma projesinin olmadığını görürsünüz. Bu konuda okuma becerilerinden söz ettiğim şu girdiyi, dünyadaki kitaba başlangıç projelerinden söz ettiğimiz şu girdiyi ya da Türkçenin bugünkü konuma ilişkin yazdığım şu girdileri okuyabilirsiniz.

Ancak yazacağım haber  anlattıklarımdan farklı nitelikli bir iş. Aslında iki yıl öncesinin haberi ama ağ ortamının güvenilmez bağlantılarına emanet etmek istemeyip Maiotik’te de bulunsun istediğim bir iş.

ÇANKAYA BELEDİYESİ

Çankaya Belediyesinin sokakların temizliğinden sorumlu personelleri, ara ara çöplerde kitaplara rastladıklarını ancak bir türlü bunları atmaya kıyamadıklarını ve kitapları ayrı bir yere koyduklarını söylüyorlar. Bir yere ayırdıkları bu kitapların sayısı da artınca. Diğer işçilerin yararlanması amacıyla bu kitaplardan bir kütüphane kurulup kurulamayacağını tartışmaya başlıyorlar. En sonunda bir şantiye alanı kendilerine tahsis ediliyor ve 4 bin 500 kitaplık küçük bir kütüphane kuruluyor.

Kütüphanenin kurulmasının ve sosyal medyada ünlü olmasının ardından rekor sayıda kitap bağışlanan kütüphane büyümeye devam ediyor. Kimi zaman başka illerden bile gelen kitaplar oluyormuş. Kiminin kargo parasını gönderenler kimininkini de Çankaya Belediyesi karşılıyormuş. İnsanlar eğer kitaplarını atmaya karar verirlerse atmasınlar bizi arasınlar biz gelir evlerinden alırız sayısı önemli değil diyorlar. Buraya kadar olan kısmı çok güzel ancak daha da güzeli: Bu kitapları kategorize etmesi, eski kitapları onarması için kütüphanede bir de engelli bir personel çalıştırıyor olmaları.

Öyle bir iş ki çöpten çıkan kitaplar için duyarlıktan tutun geri dönüşüme, topluma hizmete, romantikliğe kadar her bir olumlu kavram var içinde. Ankara’nın ülkenin en güzel kenti olduğunu düşündüğümü de sözlerime ekleyeyim. Kimi işçiler çay arasında gelip Kütüphane’de oturuyor, sessizce sohbet ediyor, çay içiyor ya da kitap okuyormuş. Olmaz demeyin olur, Ankara böyle bir kent.

Görüşmek üzere.

OKUMA SÜRESİ: 2 dakika

Daha önceki web sitelerimin birinde dünyadaki sıra dışı, devasa kütüphaneleri topladığım bir listem vardı ama şimdi yerinde yeller esiyor. Maiotik’i ömrüm boyunca bir aksilik çıkmazsa kapatmak istemememin bir nedeni de bu. Bir insan için muazzam bir kişisel arşiv aynı zamanda bir web sitesi. Bugünkü içeriğin konusu da gerçekten muazzam bir mimariye sahip Çin Kütüphanesi.

Ben sanat galerilerinin, kültür merkezlerinin, kütüphanelerin hep çizgi üstü, eşsiz bir tasarıma sahip olması gerektiğine düşünürüm. Ancak bu sayede kitaba ve sanata duyulan saygıyı artırabilirsiniz. Belki bir yazımda bu alanda Türkiye’de yapılan değişik işlerden bildiğim birkaçını aktarabilirim ama bugünkü konumuz bu değil. Bugünkü konumuz Çin’in Tianjin eyaletinde bulunan futüristik çizgilere sahip büyüleyici Çin kütüphanesi.

Çin Kütüphanesi elbette yalnızca kitaplardan değil, çalışma ve toplantı odalarından, kafeteryalardan, sosyalleşme alanlarından oluşuyor.

Ortam, insan ruhunu biçimleyen en önemli etkenlerden biri sevgili okur. Umarız okuma deneyimimizi çeşitlendirecek yaratıcı yapılarla karşılaşmaya devam ederiz.

Türkiye’de de fena işler yok sevgili okur onu bil he. Seçkin tasarım dergilerinde dahi yer alan yapılar var. Özellikle yeni yapılan Millet Kütüphanesi baya olumlu yorumlar almış durumda. Ne derseniz deyin orası hükümetler üstü bir yerdir. Ora devlete yani halka aittir. Dolayısıyla siyasi olarak ne amaçla yapıldığı, adı, kim tarafından yapıldığı önemli değildir. Önemli olan bu halka hizmet edecek olmasıdır. Baya nitelikli bir iş ben beğendim ayrıca onu da ekleyeyim. Bir gün çalışmak kısmet olur umarım diye düşünüyorum.

Söz gelimi 20 24 Temmuz arasında Doktora Yeterlik sınavım var. Düğünümden tam 3 gün sonra eğer 21 ya da 22’si biçiminde tam net tarih belirlenirse otelden Ankara’ya geçeceğim. O ara burada 6 saat çalışmayı düşünebilirim.

Ancak en azından yolun nasıl bulunacağını anlatan dijital bir içeriğe erişmek gerekiyor. Türkiye’de bu alanda birkaç web sitesi hariç adam akıllı bir web sitesi bulmada ciddi bir sıkıntı olduğunu söylemek mümkün.

Bu içeriğin konusu: Kendi alanıyla ilgili nitelikli makaleler okumak isteyen, tez konusu araştıran, SCI taranan dergiler nasıl bulunur? ya da bulduğum derginin hangi indekste tarandığını nereden anlayabilirim? gibi soruları soran öğrencilere yönelik.

ALANINIZLA İLGİLİ MAKALELERE ULAŞMAK VE SCI TARANAN DERGİLERİ OKUMAK İÇİN YAPABİLECEKLERİNİZ

İndeksler medya şirketleri, vakıflar ya da maddi desteğin çok olduğu enstitüler tarafından kurulmuş bilimsel dergi veritabanlarıdır. En prestijlisi multidisipliner bir indeks olan Thomson ve Reuters medya şirketinin bir araya gelmesiyle kurulan Thomson and Reuters’e bağlı SSCI, SCI, SCI-Expended ve AHCI indeksleridir.

Bu indekslerin açık kaynak olarak tüm internete sunulanları ve abonelik sistemiyle çalışanları vardır. Eğer açık kaynak olarak tüm internete sunulan bir indeksde yer alan bir dergide makale yayımlamak isterseniz parasını siz verirsiniz; ancak abonelikle çalışan tüm internete açık olmayan yalnızca para verenlerin makalenize erişebildiği indekste yer alan bir dergide makale yayımlamak isterseniz de para vermeden makale gönderebilirsiniz. Tabi kimi zaman bu para durumu ulusal anlaşmalar, üniversite bütçeleri, kütüphane abonelikleri vb. yöntemlerle de karşılanabiliyor orası karışık. Ben evden çalışan biri olarak, üniversiteden erişilebilecek ücretli aboneliklere sahip indeksler ve özel olarak abonelik isteyen indeksler hariç ücretsizce işimize yarayabilecek makalelere erişebileceğimiz araçları tek bir içerikte toplamaya çalıştım.

Türkiye’de yayımlanan makalelerin indekslere göre doçentlik başvuru puanları -ki puan ne kadar yüksekse makalenin kalitesi de o kadar yüksek diyebiliriz – ve bu indekslere nereden erişilebileceği de aşağıdaki tabloda var:

ULUSLARARASI İNDEKSLER

ULUSAL İNDEKSLER

Bir de kendi üniversitem olan Ankara Üniversitesi’nin bünyesinden yayımlanmış bütün makaleleri hangi indeksde olursa olsun açık erişime sunduğu http://acikarsiv.ankara.edu.tr/ adresi var. Buradan da arama motoru gibi arama yapılabilir.

NOT: Bir makalem var nereye göndermeliyim, bilemiyorum? derseniz onun için de dergilerin makale başına düşen atıf oranlarının karşılaştırıldığı istatistikleri yüksek olanının seçilmesi gerektiğini, makalenizi yolladıktan sonra kaç atıf aldığını takip edebileceğiniz TÜBİTAK’ın da ulusal lisans anlaşmaları yapmış olduğu özel veritabanları olduğunu da belirtmeliyim. Ancak onlar da sonraki yazıların konusu olsun.

Kapak koyu tonlar üzerine atılmış kırmızı bir Cesare Pavese imzası taşımaktadır. Okuru metne yönelten ilk ögenin kapak tasarımı olduğu düşünüldüğünde okur için yekpare ve çekici bir görüntü oluşturduğunu söylemek olanaklıdır. Yazarın eserinden izler taşıyan bir anlatı için kapakta yazarın imzasının bulunması kapağın içerikle de uyumlu olduğunu göstermektedir. Ancak arka kapaktaki yorum ve bilgiler eseri okuyacak okurun düşünme sorumluluğunu elinden almaktadır. Ona yönlendirici bir etki yapmaktadır. Bölümler arasındaki geçişler ise rahat anlaşılır, okumayı zamana bölecek biçimde düzenli yerleştirilmiştir.

KONUSU

Babasız bir çocuk olarak İtalya’da büyümüş başkahramanımızın Amerika’ya gidip türlü işlerde çalışarak zenginleşip köyüne geri dönmesini anlatan eser, başkahramanımızı geçmişiyle karşılaştırmış, kahramanımız köyüne döndüğünde ikinci dünya savaşının ve italyan halkının birbiriyle hesaplaşmasının bitiminde kimseyi yirmi yıl önce bıraktığı gibi bulamamıştır. İtalya’da hâla yağmur yağdığında ya da toprak bellendiğinde yeryüzüne cesetler çıkmaktadır. Yazar, babasızlığını bir yere ait olarak gidermeye çalışmaktadır. Faşizmin yıkıcılığını ve savaşın anlamsızlığını geçmişi arayarak aktarmıştır okura.

Başkahramanımız anlatı zamanının içinde büyük bir değişikliğe uğramasa da yirmi yıllık Amerika macerası boyunca değişikliklere uğramış devingen bir karakterdir. Aslında anlatıdaki bütün karakterler ikinci dünya savaşını, faşizmi yaşadığı için dünyaya bakışlarında değişikliğe gitmiş aynı kalmayan devingen karakterlerdir. Bu kadar devingen karakterin arasında karakterlerle özdeşim kurma zorluğu çekilmemektedir. Ancak karakter sayısının çokluğu, bazılarını yalnızca bir kere duyduğumuz insanların anlatıya girip çıkması anlatının akıcılığına sekte vurmuş okumayı zorlaştırmıştır.

Doğa betimlemelerindeki yazınsallıkla ön plana çıkan Pevase, köyünü anlattığı bazı yerlerde betimlemelerden çok yer adlarına başvurunca İtalya’ya yabancı okurun zihninde ortam duygusunun oluşmasını zorlaştıracak durumlar ortaya çıkarmıştır. Ancak eserin altında yatan siyasal söylem güçlüdür.

Faşizm, toplumların akıllarını elinden alan onu belleksizleştiren kötücül ve bencil kılan bir süreçtir. Hitler insanların geçmişini yani toplumun hafızasını silmek için kütüphaneler dolusu kitap yakmıştır. Ancak faşimzin geçmişi silmek istediği bir zamanda geçmişine dönmek için İtalya’ya dönen yazar sezdirmeden faşizme karşı da büyük bir duruş sergilemektedir. Faşizm’in insan doğasına aykırı ve eninde sonunda, mutlaka biteceğini haber veren eserin bugün en azından temel noktalarda haklı çıktığını görmek kadar sevindirici bir son yoktur.

Bu girdi, Ankara Üniversitesi’nde Prof. Dr. Sedat SEVER’in Türkçe Eğitimi Doktora programında yürütmüş olduğu Öğretici ve Yazınsal Metin İncelemeleri dersi için hazırlamış olduğum incelemenin sonuç bölümüdür. Bu dersten çıkardığım sonuç puanlama sistemini de değiştirmem gerektiğidir ama onu da zaman bulunca yaparım artık sevgili okur. 

Vikipedi, kâr amacı gütmeyen bir kuruluş, bir vakıf. Gönüllüler ve destekçileriyle ayakta kalabiliyor. Bu gönüllülerin yazdığı makaleler ve destekçilerin fonlamasıyla etkinlikler düzenleyip söz gelimi yasaklı ülkelerde ayna siteler üzerinden yayın faaliyetleri gerçekleştirebiliyor.

Bu dev oluşumun arkasında bugüne kadar ismi bilinmeyen pek çok kahraman var elbette. Ancak bunlardan belki de en önemlisi Steven Pruitt. Steven Pruitt, Vikipedi’de 35 bin özgün makale yazmış ve 3 milyona yakın makale düzenlemiş. Bu yalnızca Steven’ın kendi küçük kişisel tarihi için değil internet tarihi için de efsanevi bir durum. Bu açıkça şu demek sevgili okur: Vikipedi’deki her üç makalenin ikisinde Pruitt’in emeği var.

Time Dergisi’nin internetin en faydalı insanı ilan ettiği Pruitt, tarihe takıntı derecesine ilgi duyuyor ve operaya da aşık. Zaten Vikipedi’ye yazmak için ilham aldığı tutkusu da bu opera aşkıymış. Kendisinin Vikipedi’deki kullanıcı adı en sevdiği operacı olan: Ser Amantio Di Nicola.

İLK MAKALE

“İlk makalem büyük büyük babam Peter Francisco hakkındaydı ve bana anlat deseniz onun yaşam öyküsüne girmem bile bir saati alabilir. Kendisi bir astsubay ve kaçırılmadan tutun da potansiyel korsanlığa kadar inanılmaz bir öyküsü var. Bu öyküyü dinleyen biri bütün bunların gerçekleştiğine inanamaz ama gerçekleşmiş. Bunu insanların da bilmesi gerektiğini düşündüm.”

Diyen ve hâlâ ailesiyle yaşamakta olan Pruitt ilgi alanlarında derinleşmenin doğru olduğuna inandığını belirtiyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor.

“Uzun süredir düşünüyorum. Ailem bana neden bütün vaktini böyle çar çur ediyor, bu çocuk deli mi? gözüyle bakıyor ancak bana sorarsanız gönüllülük işini tam anlayamıyorlar.”

Zannediyoruz ki ailesinin Pruitt hakkkındaki görüşleri, Time dergisinin içinde ABD Başkanı Trump’tan tutun da J.K Rowling’den Kim Kardashian’a kadar birçok ünlünün bulunduğu “İnternetteki En Güçlü 25 Kişilik” listesinin en başında yer almasıyla değişmiştir.

PEKİ BU İŞTEN NE KAZANIYOR?

Hiç.

Pruitt şu biçimde anlatıyor bu durumu:

“Annem, Sovyetler birliğinde büyümüş, onun geçmişi bilginin erişilebilir ve ücretsiz olması gerektiğiyle ilgili bana büyük ilhamlar verdi. Vikipedi’nin beni büyüleyen şeylerinden biri de ücretsiz ve erişilebilir olmasıydı. Normalde Sınır Koruma’da tam zamanlı bir işim var aslında ama düzenli olarak araştırma yapmaya ve makale düzenlemeye vakit ayırmaya çabalıyorum.”

Pruitt, günde 3 saatten fazla araştırma ve makale düzenlemesi yapıyor. Kitaplardan, açık kaynak kütüphanelerden, akademik dergilerden yararlanıyor. Üniversitedeyken arkadaşlarının bütün vaktini Vikipedi’ye ayırdığı için dalga geçtiği Pruitt, bugün bu sayede Time dergisinde dahi konuşulacak bir noktada.

VİKİPEDİNİN DE KONUYLA İLGİLİ BİR AÇIKLAMASI VAR

Vikipedi iletişim yöneticisi Kui Kinyanju, böyle tutkulu gönüllüler olmasaydı bugün Vikipedi’nin de olmayacağını, bu sayede Vikipedi’nin Google, Youtube ve Facebook’tan sonra dünyanın en çok ziyaret edilen web sitesi olduğunu anlatarak sözlerini şöyle devam ettiriyor:

“Pruitt gibi insanlar bu platform için inanılmaz önemli. Saniyede 6 bin insanın ziyaret ettiği Vikipedi ancak böyle sorumluluklar alınarak hayatta kalabiliyor. Ayrıca yapmamız gereken daha çok şey olduğunu da biliyoruz. Women in Red gibi projeleri destekliyoruz. Vikipedi’deki biyografilerin yalnızca %17.6’sı kadınlar hakkında. Steven bu konunun çözümü için de önemli bir çaba sarf ediyor.”

Geçmiş yıllarda bu oranın %15’lerde olduğunu belirten Pruitt, bir ilerlemenin olduğunu söylemenin mümkün olduğunu ancak daha fazla içerik eklemek gerektiğini ifade ediyor.

Peki Steve bütün bu haberleri, yıllar süren ve hiç takdir edilmeyen çabasının ödüllendirilmesini nasıl kutluyor?

Tabiki bir başka makale daha girerek ya da bir başka makale daha düzenleyerek.

Şu an Vikipedi’nin en üst seviye editörü o. En yakın rakibi 900 bin düzenlemeyle onun baya gerisinde. Steve Pruitt’in yeri buradan uzun süre güvendeymiş gibi görünüyor.

İnsanlar böyle anlamlandıramadıkları adanmışlıkları bu bir gruptur tek bir insan olamaz diye geçiştiriyor ya. Bir açıdan çağımızın büyük zihinlerini anlamak için önemli bir haber olduğunu düşünüyor ve Steve Pruitt adını unutulmamak üzere aklımıza kazımak için bu haberin hep burada ve en çok ziyaret edilenlerde kalması gerektiğini düşünüyorum.

O kadar yaygın ki açıp internetteki ücretsiz kütüphanelerden Raspberry Pi’nizi dönüştürmek istediğiniz şeyi bulup how to videolarıyla adım adım Raspberry Pi’nizi o alete dönüştürebilirsiniz. Eğer kod bilginiz gelişirse dilediğiniz şeyi siz de üzerine yazabilirsiniz. Tek sınırınız hayalgücü.

Böyle bir teknoloji için 30  dolar civarında dahi bulabileceğiniz bir rakama oldukça da ucuza satılan bu ürünü eğitim sistemimize eklemlemeliyiz. Çocuklara yaratıcılıklarını da kullanabilecekleri kodlama prensiplerini öğretmek Türkiye’yi kalkındıracak muazzam bir çözüm olabilir ama konumuz bu değil. 

Konumuz bir fonlama sitesi aracılığıyla insanların desteğiyle kurulmuş “Kano” adında bir firma. Bu firma, çocuklara Raspberry Pi üzerinde kendi bilgisayarlarını yapmalarını sağlayacak temel kod bilgileri ve bilgisayar parçalarının olduğu bir kutu gönderiyor ve hem çocuğunuzu bilgisayar bilimine ısındırıyor hem de 150 dolarlık fiyat etiketiyle sizin de cebinizi yakmıyor.

Valla aslında tam salgın döneminde sipariş edilip çocukla birlikte uğraşılacak kit. Mühendis dediğin çekirdekten böyle yetişir bizce ama bilemedik.