Kutuplar yeryüzünün en benzersiz atmosferine sahip küresel bir hazine. Ancak küresel ısınma, petrol aramaları ve yıkıcı balıkçılık sebebiyle günden güne yok oluyor. Bu nedenle de 8 milyon insanın sesi olmak üzere Hollanda’dan bir gemi kalkıyor. Avrupa’nın kutuplara açılan kapısı Norveç Svalvard’da duruyor. İtalyan piyanist Ludovico Einaudi burada 8 milyon insanın sesi olmak üzere kutupların o benzersiz atmosferi, sessizliği ve eriyen kırılan, düşen buz parçalarının sıradışı sesleriyle örülü zorlayıcı bir piyano performansı sergiliyor.

Aslında 2016 yılında yapılan bu etkinliğin zamanlaması da rastgele değil. OSPAR adında bir komisyon var. Bu komisyon tam da bu performansın sergilendiği hafta İspanya Tenerife’de kutupların en azından %10’unun yıkıcı balıkçılık ve petrol aramalarına karşı İngiltere’nin korunması altına alınmasıyla ilgili bir toplantı yapıyor. Şu an kutuplar yasal olarak bir düzenlemeye tabi değiller ve sınırı olan ülkelerin insafına bırakılmış durumdalar. Komisyonun toplantıda istediklerine en çok karşı çıkanlar da çağdaş olarak bildiğimiz Norveç, Yeni Zellanda ve Danimarka. Bu ülkeler duyarsız şirketlerin kutuplardaki girişimlerinden ciddi bir ekonomik gelir elde ediyorlar. Hoş bu durumda İngiltere’nin de bir çıkarı vardır kesin. Ülkelerin egemenliklerine müdahale edemezler diyebilirsiniz ancak buranın en azından uluslararası sözleşmelerle korunması gerekiyor.

KUTUPLAR KÜRESEL BİR HAZİNE

Kutuplar küresel bir hazine. Kısa dönemli kârlara ya da ülkelerin insafına bırakılamayacak kadar kıymetli bir hazine. Korunması gerekiyor. Ludovico Einaudi ise bu yapıtıyla adeta kutuplar için ağıt yakıyor.

Doğanın dengesini bozdukça son yıllarda görüyoruz ki geri dönüşü salgınlarla ve ölümlerle oluyor. Trump istediği kadar karbon salınımına ilişkin sözleşmeleri imzalamasın o da onu koltuğundan eder ve bir sonraki başkan gene imzalamak zorunda kalır.

Kapitalizm en iyi hizmete en uyguna ulaşmayı sağlaması açısından doğru bir ekonomik sistem bu kısmına kimse itiraz edemiyor. Ancak her şeyi önceleyen kârlılık düşüncesi değişmedikçe dünyanın değişmesi de olanaklı değil. Devletlerin fonlarının da desteğiyle artık insanı ve doğayı merkeze alan ticarileşebilir ürünlerin desteklenmesi ve kapitalizmin daha yumuşak bir biçime bürünmesi gerekiyor. Geçen hafta şurada anlattığımız akıllı saat projesindeki gibi. Ya da elektrikli araçlardaki gibi doğayı, insanı koruyan ve ticarileşebilen ürünlere destek olunması gerekiyor. Hükumetler istese de istemese de kapitalizmin vahşiliği son bulacak, bilim adamlarının ve sanatçıların duyarlıkları daha çok karşılık bulacak. Değişim kaçınılmaz bir biçimde geliyor.

Gerçi bu Doğu ve Batı’nın düşünsel farkları 50’lerden 70’lere kadar konuşuldu yeter artık bugün hâlâ bu eski konuları açmanın pek bir anlamı yok. Yarısının bir geçerliği de yok bana sorarsanız ama bu müzik konusundaki tespit ilginç. Belki bizim müziğimiz dediği için belki de çocuklukta radyoda duyduğumuz müzik bu olduğu için böyle ortak bir alanda aynı duyarlıkla duygulanma durumu var bilemiyorum.

UNUTULMAZ ŞARKILARI VE CANLI PERFORMANSLARI

Türkiye’de zamanında sevilmediği halde dinlenilen insanlar arasında başı Ahmet Kaya çeker bilirsiniz. Kendisi gerçekten büyük sanatçıdır. Paris’te Chopin’le aynı mezarlıkta yatmaktadır. Kürt solcularının anlattığı kadar entelektüel bir insan değildir. Hatta Cemal Süreya ile yaptığı bir ropörtajda bunu çok açık bir biçimde hissetmek de olanaklıdır ama iyi müzik yapar. Bir de sevgili okur bu yazının konusunu oluşturan yüz yılda bir denk gelecek Tanrı vergisi yetenekle doğan bir sanatçı vardır: İbrahim Tatlıses.

Şimdi ben de söz konusu İbrahim Tatlıses olunca kendisini sevmem, tavırlarını sevmem yakınlarında çalışan bir abiden ne kadar doğru ne kadar gerçek bilemiyorum. Yersiz bir biçimde çevresindekileri sık sık azarladığını, küfürler ettiğini duydum. Kadına bakış açısını sevmem. İbo Show’u sevmem. Hatta hiç unutmuyorum Gamze Özçelik ya da Gülben Ergen skandalı olmalı çıkıp duyarlı bir biçimde yapmaya çalıştığı açıklamada. Konuşmadan önce izleyip emin olmak istedim arkadaşlar buldu izlettiler gerçekten çok üzüldüm gibi bir açıklama yapmıştı canlı yayında. Ayarsız bir insanmış gibi geliyor bana. Kirli işlerle bağlantıları, siyasi pozisyonu, canlı yayında rol çalmaya çalıştığı insanlar…

Bana göre tutar yani olmayan biri ama şu iki videodaki performansa bakar mısın sevgili okur ya. Video artık Youtube’da falan bulunamadığından buraya ekleme gereği duydum. İmparatorlar dile gelir seni bize değil bizi sana benzetmeliler der. Öyle bir canlı performans ve sahne işi şu iki iş.

Videosunu aşağı ekledim. Hayli ilginç bir deneyim. Türkiye’de de Antalya’da yapılmış daha önce birkaç sessiz disko organizasyonu. Bence minimal ve eğlenceli. Artık böyle gürültülü ortamlarda çok kalamayan bir insan olarak bir kere denemek isterim.

Bir de bu yazıyı yazdıktan sonra araştırdım baktım ki herkesin kendi müziğini dinlediği bir sessiz disko çeşidi de varmış. İsteyen tango isteyen hiphop yapıyor gibi bir durum da söz konusuymuş ama bu kulağa pek mantıklı gelmiyor. O zaman diskonun ruhu olan aynı ritimle karşılıklı dans etme işi nasıl çözülecek bilemiyorum. Dışarıdan anlamsızca hareketler yaparak dans eden çocuklardan oluşan anaokulu gösterilerini andırabilir bu herkesin kendi müziğini dinlediği bir seçenek varsa.

EV PARTİSİ

Yalnız şöyle bir şey var sevgili üniversite öğrencileri ya da hala partileyen çılgın bekar ve çiftler bu iş ev partisi için biçilmiş kaftan. Alkolünü al çağır arkadaşlarını DJ enstrümanını da masaya koy aç son ses müziği nasıl olsa kulaklıktan geliyor. Kimse sizi şikayet etmez ya da gecenin bir vakti polisle uğraşmak zorunda kalmazsınız. Güvenli, eğlenceli ve kimseyi rahatsız etmediğiniz harika bir parti vermiş olursunuz.

Ben üniversitede falan okuyor olsaydım yeminle bu işi düşünür hatta bu işten para bile kırardım. Benden girişimci ve eğlenceli gençlere bir öneri. Düşün bunun peşine.

Teoman bu perdede bir insan. Öldükten sonra asla unutulmayacak. Herkes için tanıdık birisi olarak kalacak. Torunlarımızın onu dinlediğini gördüğümüzde ufak bir gülümsemeyle bakacağız, şarkıya eşlik edeceğiz hatta. Teoman’ı bu denli güçlü yapan da özgünlüğü, kıyısından köşesinden hayatlarımıza dokunan şarkıları. İşte bu albüm o şarkıların en çarpıcıları. Teoman’ın bütün albümlerinin fragmanı.

Albüm hakkında bir kaç küçük detayı aktarayım. Teoman’ı anlatan 26 eski şarkısı farklı yorumlarıyla karşımızda. Kendisinin de dediği gibi yazma tarzını ortaya koyan şarkılar. Şarkılar çok yumuşak söylenmiş eski şarkılarında ki yükseklik yok. Sanki arkadaşlarıyla odanıza gelmiş laf arasında şarkısını söylüyor gibi. Çok profesyonel ses ekibiyle çalışmış. O yanınızda şarkı söylüyor hissi galiba bu adamların marifeti. Hayali evde ve gözler kapalı dinlenmesiymiş kırmayın adamı.

Fazla söze gerek yok sevgili okur Teoman’ın size anlatacağı bir yığın anısı var!

EDİTÖRÜN NOTU: Bütün gençliğim bu adamla geçti benim sevgili okur. Hayranlık mefhumunu sevmem ama Teoman’la tanışmak isterdim. Şurada ilk konserine gittiğimde hissettiklerimi uzun uzun yazmıştım.

Amanda Palmer ablamız deliye dönüyor tabi ve bir sonraki konserinde Daily Mail gazetesine cevap vermek adına içinde muhteşem sözler barındıran harika bir şarkı yazıyor. Cinsiyetçi dilden bıktığını ifade eden Palmer şarkı sözleriyle sağlam bir ayar verdikten sonra. Bugüne kadar gördüğüm en ilkeli, en dik cevabı şarkısıyla değil. Hareketiyle veriyor.

Şarkının ortasında, bir anda cesaretini fırlatıp atar gibi üzerindeki Kimono’yu üzerinden sıyırıp atıyor ve şarkının geri kalanını çırılçıplak söylüyor.

Şimdi mevzu derin gençler, dünya hep iki adım ileri bir adım geri gidiyor. Yani eninde sonunda ileriye doğru gittiğimiz gerçek ama son on yıllarda bu adımın geriye doğru atıldığı döneme denk geldiğimizi düşünüyorum. Dünyadaki ayrılıkçı fikirlerin tekrar yükselişi falan da bunun en büyük kanıtı.

Amanda Palmer burada ilginç bir direniş sergiliyor, ergen kafasıyla bakınca böyle ayar mı olur diyeceksiniz; ama kadın vücuduna yapıştırılan bu mahrem etiketten tiksinmiş ablamız. Kimono’yu çıkarttığında da gelen alkışlara “Sadece çıplak bir kadın bedeni daha önce hiç görmediniz mi?” diye karşılık veriyor zaten.

Şimdi Türkiye’de bir eli yağda bir eli balda kadın haklarından bahseden insanları görünce Amanda Ablamıza saygı duymadan edemiyor insan.

Vaktim olduğunda bütün şarkı sözlerinin çevirisini de yayımlarım umarım. Gerçi bazı yerlerini tam anlayamadım ama olsun. Şey kısmı çok güzeldi: “Hayır madem böyle haberler yapacaksınız gerçek haber değeri taşıyan penisleri de görmek isteriz o zaman önerisi”. Oldukça eğlenceliydi.

NOT: Meraklı okura not. Videoda her şey var. Berbat haber sitelerine benzemeyelim diye bilerek olayın geçtiği yeri kesmedim. Bütün videoyu yükledim.

Görüşmek üzere.

Çok az müzisyene karşı besliyorum ben bu hissi. Bir geceyi tek bir şarkıyla geçirmenizi sağlayacak kadar sıradışı, size bir ömür eşlik edebilecek kadar iyi yürekli sanatçılar bunlar: Sokratis Malamas, Lorenzo Javanotti, Chris Isac, Leonard Cohen… Neyse bildiğimiz isimleri sayma mastürbasyonuna benzetmek istemiyorum bu girdiyi.

Favorilerim arasında dolaşırken yıllar önce listeme eklediğim harika bir yeniden yorumla karşılaştım. Gecenin anısına buyrun Joan Baez’in Bob Dylan yorumu.

Şarkının çevirsinin bir kısmını da burada paylaşayım:

Bir adamın katetmesi gereken ne kadar yol var
Ona erkek demeniz için
Evet ve kaç deniz aşmalı beyaz bir güvercin
kumlarda uyumadan önce
Evet ve top gülleleri kaç kez atılmalı.
Sonsuza dek yasaklanmadan önce
Cevap, dostum, rüzgarla geliyor
Cevap rüzgarda uçuyor…

JOAN BAEZ KİMDİR?

Metin için anahtar sözcüklerin arama hacimlerine bakarken gördüm ki bileni de var bu Joan Baez’in aylık bin ile on bin arasında bir aranma hacmi var ülkemizde. Kendisi şu an 79 yaşında. Amerikan folk müziğiyle uğraşıyor ve işini yapmaya devam ediyor. New York doğumlu sanatçının repertuarı John Lennon, Jacques Brell, McCartney, Johhny Cash gibi insanların esintileriyle kurulu.

Olanak bulsam bir kere kendisini canlı dinlemeye Amerika’ya gitmek isterim. Aklıma Tom Hanks’in oynadığı The Terminal’i getirdi bu düşünce. Orada da ölen babasının vasiyetini yerine getirmek üzere Amerikalı bir bluescudan imza almaya giden Karkozya’lı bi vatandaşın havalimanında hapsolmasını anlatan gerçek öyküden esilmiş sıradışı bir hikaye anlatılıyordu.

Neyse demem o ki Joan Baez fena değil. Spotify’da Youtube’da bolca bulabilirsiniz yapıtlarını. Çok hoş bir sadası var. Bir sonraki keşfimize kadar kendine iyi bak. Görüşmek üzere.

Burunlarınızdan öper hep iyi müzikler dinlemenizi salık veririm.

Venus in Furs dinlerken araya giren muhteşem çalışma! O nasıl bir performanstır arkadaşlar!

NOT: Sabırsız okur direk videonun ikinci dakika ellinci saniyesine ilerleyebiir.

NOT 2: Walk On The Wild Side Spor

Yazıyı yazdıktan sonra anahtar sözcük seçerken baktım da Lou Reed pek tanınmıyor ülkemde. Bundan sonra analiz yapmak için Google aranma hacmine bakacağım hep Lou Reed sözcüğünün aylık aranma hacmi 10 ile 100 arasında değişiyor. Demek ki yalnızca bu kadar insan bu ülkede bu abimizi dinliyor. He herkes dinlemeli diye düşünmüyorum. Benim bilmediğim sizin bildiğiniz neler vardır ama herif iyi lan ara ara bakın bu amcamıza.

Lou Reed Kimdir?

Kendisi 1942 yılında Amerika’da doğmuş bir sanatçı. Rock yapıyor ama yaptığı rock çağdaşlarından daha sakin ve duygusal. Uzun süre Velvet Underground’la da çalıştı ama sonra ayrıldı. Grup olmanın doğasında bu var elbette ayrılacaklar. İnsanın yalnız yaratısı bana sorarsanız sanatsal tatmin açısından hem kendisini hem de takipçilerini daha çok mutlu eder.

Aynı zamanda fotoğrafçılık ve yapımcılık da yapan Lou Reed malesef 7 sene önce öldü. Ondan hatıra ad bu videolar kaldı işte sevgili gençler. Sizden geriye ne kalacak? İnsanın düşüncelerinin ve yapıtlarının yeryüzünde yer kaplaması ve hala takip edilmesi gerçekten ilginç bir durum. Mesela ben isterdim sevdiğim insanların bir blogu olsa ya da kitabı. Ondan yadigar bir şey yokluğunda okurdum valla ne yalan söyleyim.

Hepimiz ölecek gidecek olsak da buraya bir şeyler bırakmak önemli. Yani Nazım Hikmet’in şiirinde de dediği gibi bu bir ceviz ağacı bile olabilir. Eninde sonunda bir şey bırakmak hem geride kalanlar için hem de kendin için. Daha iyi hissedersin sevgili okur.

Bir sonraki müzik kategorisi videosunda görüşene dek kendine iyi bak.

Hadi daha yüzlercesini yazabileceğimiz tanımlardan kurtulup yazımızın başlığına sadık kalalım. Çoğu insanın yerin dibine soktuğu, eleştirdiği ama bir türlü etkisinden kurtulamadığı bu renkli kutuyu 90’lı yılların ve günümüzün en önemli Fransız müzik grubu “Daft Punk” kendi sanatlarıyla kanımca çok zeki bir şekilde eleştirmiş. Hem de 4 dakika 50 saniye boyunca sadece “Television Rules the Nation” cümlesiyle. Kabaca “Televizyon, milleti kurallar” şeklinde çevirebiliriz. Performans 2007 Alive albümünden. Grubun Fransa’da verdiği bir konserde 2001 Discovery albümünün beşinci parçası olan “Crescendolls” üzerine mikslenerek sunulmuştu ve tek cümle bu performans içinde 21 kere söyleniyor. Yurdumuzun bir türlü alışamadığı, kabullenemediği ve ne yazık ki sevemediği buram buram akıl, zekâ ve entelektüellik kokuyor.

TELEVİZYON

Television Rules the Nation Neden kopamıyoruz bu kutudan? Çocuklarımızı, gençlerimizi neden koruyamıyoruz? Neden bile bile yalan söylüyoruz kendimize? Kimine göre evde ses olsun diye açık duruyor işte; kimine göre iş yaparken oyalanma aracı, bir başkasına göre çocuk susturma objesi. Dikkat edin artık misafirlikte muhabbeti yakaladığımız o tatlı anlarda bile bir köşede renkli albenisi ve sesi ile sürekli dikkat çekmeye çalışıyor bu kutu.

Klişe cümleler bir yere kadar oyalıyor belleğimizi; “Televizyon izlemek yerine kitap okuyun”, “Sadece belgesel izlemek lazım”, “Televizyon alınmamalı eve”… Yaptırımdan yoksun ama laf cambazlığında bir o kadar yetenekli toplumumuzda birileri bildiği en iyi yöntemle, yeteneğiyle, sanatıyla dikkat çekmemeli mi küresel ya da yerel sorunlara? Hani bize toplumumuzdaki çarpıklıkları anlatmaya, dikkat çekmeye çalıştığını yıllar sonra fark ettiğimiz Kemal Sunal filmleri gibi.

Lisede okuduğum, Sovyetler Birliği’nin dağılış sürecini konu alan bir kitapta bir subay günlüğünden şu cümleler alıntı yapılmıştı;

“Sovyetler Birliği’nin dağılışı bir soğuk savaş ürünü olacaktır. Günümüzde artık çok kabul görmemeye başlayan silahlı güçler ile işgal yerini bu yönteme göre sıcak görünse de aslında insan zihnini çok derinlere kadar donduran soğuk savaş tercih ediliyor. Bu birlik toplumumuzun kadınlarını, gençlerini ve çocuklarını televizyon aracılığı ile pembe dizi, renkli, şenlikli gösteri ve reklamlara bağlayıp kültürümüzden, sosyal, politik sorunlarımızdan uzaklaştırarak dağıtılacaktır.”

Duft Punk

Mükemmel bir öngörü değil mi? Television Rules the Nation Sizi de çok tanıdık bir durumun içinde olduğumuz dürtüsü yoklamadı mı? Belki diyeceksiniz ki televizyonumu suçlayacağız şimdi bu kadar sorun teşkil eden öğe varken. Elbette tek sıkıntı bu kutu değil ama kesinlikle diğer bütün unsurların en hızlı, en taraflı, en sistemli ve en kurallı yayılanlarından biri.

Zekice yapılmış eleştirilerin çoğu zaman beraberinde yapıcı roller üstlenen insanları doğurduğuna inanırım. Başta da bahsettiğim gibi 4 dakika 50 saniye boyunca tek bir cümle ve mükemmel bir eleştiri.

Tüm insanların yaptıkları en iyi şeyle, yaşadıkları gezegene eleştirel ürünler sunmaları dileğiyle.

Editörün Notu: Zafer kardomuzun yardırışına tanık olduğum bu yazıdan sonra pek yakın zamanda bu müzikleri, klipleri kendi sunucularımızda barındıracağımızın müjdesini de vermek istiyorum. Ne zaman bilinmez ama pek yakında! Hani şu eski diz reklamlarındaki gibi “Pek yakında!” Allah’ın belası televizyon.

“Beni en çok heyecanlandıran türküler özellikle yaşanmış hikayesi olanlardır. Günümüze kadar bir haber olarak değil de dillerde bir türkü, kulaklarda bir ezgi olarak geliyor iyi de olsa kötü de olsa. Yaklaşık bir yıldır yaşadığım Giresun’da daha yeni duyup araştırdığım bir türküyü ve hikayesini paylaşmak istedim sizlerle. Hikayeyi okurken türküyü dinlemenizi tavsiye ederim. Sevgilerimle dostlar…”

Eşref Gedikali 1905 doğumludur. Giresun’un o yıllardaki adı “Abdal” olan günümüzde Piraziz olarak bilinen İlçesi’nin önde gelen eşraflarından Gedikalizade’lere mensuptur. Eşref Gedikali Giresun’da ağabeyi Murat Gedikali ile Camlı Sokakta (bugün Fatih Caddesi) babasından kalan fındık fabrikasını işletmektedir. Son derece sosyal, yardımsever, cömert, yakışıklı, iyi giyimli, halk tarafından sevilen biri olan Eşref Bey, 1933 yılında fabrikasında muhasebeci olarak çalıştırmak üzere Hakkı isimli bir delikanlıyı yanına alır.

Zaman geçtikçe Hakkı’ya birçok yetki verir. Ancak bir süre sonra fabrikada çalışan bayan işçiler Hakkı’yı Eşref Bey’e şikayet ederler. Hakkı’nın kendilerini rahatsız ettiğini ve kendi çalıştıkları bölüme gelmemesini talep ederler. Eşref Bey, Hakkı’ya kadın işçilerin bölümüne girmemesini sıkı sıkı tembih eder ancak kısa bir süre sonra Hakkı’nın yine o bölümde dolaştığını görür ve kendisini oldukça sert bir dille uyarır. Bu olayı izleyen gün, Giresun’da adet olduğu üzere Giresun limanından fındık yükleyerek sezonun ilk nakliyesini yapacak olan gemi seferi için tören düzenlenmiştir.

Bicioğlu Osman

O yıl ilk seferi düzenlenen Eşref Bey‘in fabrikasının ürünüdür.

Eşref Bey

Tören bittikten sonra Eşref Bey Hakkı’yı da yanına alarak lokantaya gider yemek yerler, ardından fabrikaya dönerler. Ofiste sohbet esnasında Hakkı, Eşref Bey’den tabancasını çok beğendiğini, görmek istediğini söyler. Eşref Bey’de tabancasını verir. Akabinde Hakkı orada Eşref Bey’i kendi silahı ile vurur. Vurulduktan sonra Camlı sokakta yer alan fabrikasından çıkar, geçmekte olan otel sahibi Talat Bey’e “Hakkı beni vurdu Talat” der. Hemen ardından çevredeki eşrafla birlikte Eşref Bey hastaneye kaldırılır. Ancak iki sat geçmeden vefat eder. Hakkı yakalanır cezaevine götürülür; ancak Hakkı daha varmadan Eşref Bey’in vurulduğunun haberi ceza evinde duyulmuştur. İçeri girdikten birkaç dakika sonra orada bulunan bir mahkum mangal demirini Hakkı’nın sırtına saplayarak yaralar. Ceza evinde iki ay yatan Hakkı, Cumhuriyet’in kuruluşunun 10.yıl münasebetiyle çıkarılan af kanunundan yararlanarak serbest kalır ve izini kaybettirir.

Eşref Bey’in vefatından çok kısa bir süre sonra kendisini sevenlerin önce maniler şeklinde yazdığı ve söylediği dizeler yine kısa bir süre sonra yakılan türküye dönüşür. Sözleri anonim olan türkü, kemençe ile ilk kez Osman Bicioğlu tarafından seslendirilmiştir. O günden itibaren Eşref türküsü halkın hüzünlenerek dinlediği, söylediği bir türkü haline gelmiş gerek TRT’nin gerekse müzik yayınlayan diğer kuruluşların repertuarına girmiş, çeşitli ses sanatçıları tarafından icra edilmeye başlanmıştır. Giresun Halk Oyunları ekibi de gösterilerine bu lirik türkünün ezgisiyle başlamaktadır.

Bilgi Kaynağı: Eşref Gedikali’nin ağabeyi Murat Gedikali’nin kızı; 1927 doğumlu Ruhniyaz Karaibrahim.

(Yazının kaynağı Yalçın Ergir’in kişisel web sitesidir.) 

YALÇIN ERGİR: Sabahattin ya, muayenehaneden çıktığımdan beri “Üç Kız Bir Ana”yı dinliyorum; dokunsan ağlayacağım, keşke sana da dinletebilseydim.

SEBAHATTİN SÜRMEN: Ne kadar buruktur onun sözleri, ezgisi; ne olmuştur da bu üç kızla anası bir dama çıkmış, yana yana ağlamaktadırlar?

YALÇIN ERGİR: Biraz Güvenpark’ta oturalım mı?

Bir gün Düş Hekimi Yalçın Ergir ve Sabahattin Sürmen; Halk Ozanı Kurbani Kılıç tarafından Kars’ta yakılmış bu türkünün öyküsünün peşine düşerler. Ankara’dan trenle Kars’a gidip, Kurbani’nin köyünü bulacaklar, tanıyanlara sual edeceklerdir. Tam Doğu Ekspresi tren biletlerini alırlarken, hikayenin geçtiği dönemde Bolu Vali yardımcısı olan Abidin Ünsal’dan haber gelir:

ABİDİN ÜNSAL: Ben oğlu Halk Ozanı Ali Feza Kılıç’ı tanıyorum; kendisi Ankara’da yaşıyor.

1940’lı yılların sonunda, Sarıkamış’ın Iğdır Köyü’nden Halk Ozanı Kurbani Kılıç tarafından yakılmış olan bu Kars türküsünün, dinlemekte olduğunuz kaydı, bir stüdyo kaydı değildir.  Babasının sazıyla, sözüyle büyümüş Ali Feza Kılıç’ın (Kurbani Kılıç’ın oğlu) odasında çalıp söylediği, basit bir cihazla kaydedilmiş ham bir kayıttır. Muzaffer Sarısözen’in 1950’de Kars’ta 373 ezgi derlediği 14. derleme gezisi ertesi, 22 Mayıs 1951 tarihinde, Ankara Radyosu Türk Halk Müziği Repertuarı’na: “Yaylasından İnmişler” ismiyle kaydedilen ve Kurbani türküsünde yer almayan sözleriyle, orijinal vurgularıyla tam bir kayıttır.

[Düş Hekimi Yalçın ERGİR]

TÜRKÜNÜN ÖYKÜSÜ

Bin dokuz yüz kırklı yılların sonları, Kars’ın Sarıkamış ilçesinin Iğdır Köyü. Her sene temmuz ayında bütün köy halkı iki aylığına yaylaya göç eder. Büyük ve küçükbaş hayvanlarıyla, çadırları, kovanları, kazanları, kızanları, ocaklarıyla, yolda yemek için hazırlanmış katmeri, peyniri, ketesiyle muhteşem bir göçtür bu. Bu yiyecekler yolda rastlanılanlara da ikram edilir. Varılan gece büyük bir ateş yakılıp, halay çekilir. Kekikli otlarla beslenen, çevresi nane kokan sulardan içen hayvanlardan sağılan sütten, peynir, çökelek, kaymak, yoğurt yapılırken, kırpılan koyunlardan da yün elde edilir.

Şehirlinin hayatından çok farklıdır yayla hayatı, gün ışığında hep iş vardır yaylada. Sabah 4’te kalkılır, akşam 8 olduğunda idare lambaları söndürülmüş, herkes yer yataklarında uykudadır. Ertesi gün de sırtlarında Sazak Yeli, sac ekmeği pişirmekten, hayvan otlatmaya, kışlık erzak oluşturmaktan, yeşillik toplayıp kurutmaya – tadına doyulmaz bir çalışma vardır. Tabii türküler de vazgeçilmezlerindendir yaylanın.

“Güneş, Güneş gibiyken gündüzlerinde, Ay da Ay gibidir yayla gecelerinde, türküler de türkü gibiyken Iğdır Köyü’nün yükseklerinde.”

1 Temmuz 1923’te, Kurban Bayramı’nda doğmuş Kurbani Kılıç da köyün türkü yakanlarındandır. Önceleri Azeri tarzda türküler üretirken, türkü yolculuğuna Sarıkamış havalı türküleriyle devam etmiştir. Baba İbrahim Kılıç, Anne Adile Kılıç ve 9 kardeşiyle göçerler yaylaya.

Günümüzde yaylaya gidenler oldukça azalırken, o yıllarda yazın kimse kalmaz köyün taş üstüne taş konmuş hanelerinde. Hane reisleri arada köye dönse de, çoluk çocuk yaylaya gitmek yaşamsal bir zorunluluktur o devirde. Köylülerinden bir hane reisi hastalanır o yaz. Üç kızı ve karısıyla yaylaya gidemeyecektir, ama yaylaya da gidilmelidir. “Siz gidin…” der anaya. “Ben burada kalır, kendime bakarım; sizin dönüş yolunuzu gözlerim – ama ben gidemeyeceğim…” Er kişinin sözü buyruktur. Üç kız, bir ana düşerler yayla yollarına. Akılları bir yaz boyu göremeyecekleri, köyde bir başına yaşayacak kocada – babalarında kala kala, giderler suları buz gibi yaylalara. İmece usulüdür yaylada hayat. Hab olayında kertli çubuklarla ölçülen sütler birbirine ödünç verilir. Herkes yardım eder üç kız ve anasına. Derken güz gelmeden, Alem Yeli esmeden, Iğdır Köyü’ne dönüş vakti gelir. Döndüklerinde üç kız, bir anayı büyük acı beklemektedir. Dönmelerine çok az kalana kadar idare etmiş baba son nefesini tüketmiştir.

“Yaylasından inmiş köy yolunu tutmuş üç kız, bir ana,

köylerine varıp, acı haberi duyunca, çıkıp dama,

“oooy, oyyy…” diye ağlamaktadırlar yana yana.”

Köyün ozan delikanlısı Kurbani Kılıç da sokulmuştur yanlarına; üç kız bir ana ağlarken yana yana, gözyaşları düşerken yanaklarına, çanak tutmaktadır yüz yıllarca gönüllerden akacak bir türkünün ilk damlalarına.